सरस बागेत १ नोव्हेंबरला मातीचे छोटे किल्ले बनवून विश्वविक्रमाचा प्रयत्न

पुणे, २३ ऑक्टोबर २०२६: महाराष्ट्रातले ऐतिहासिक किल्ले शेकडो वर्षांपासून धैर्य, स्वाभिमान आणि सांस्कृतिक ओळखीचे प्रतीक म्हणून उभे आहेत. हा वारसा वेगळ्या पद्धतीने साजरा करण्याची संधी पुणेकरांना १ नोव्हेंबरला मिळणार आहे. 'किल्लोत्सव २०२६ - आपला वारसा, आपला अभिमान!' या उपक्रमात सरस बागेत शेकडो सहभागी मातीचे छोटे किल्ले बनवण्यासाठी एकत्र येतील, अशी अपेक्षा आहे.

आर्टवाला फाउंडेशन आणि आरंभ फाउंडेशन यांनी हा उपक्रम आयोजित केला आहे. पुणे महानगरपालिकेचाही (PMC) यात सहभाग आहे. सगळ्यांनी मिळून छोटे किल्ले उभारून विश्वविक्रमाचा प्रयत्न केला जाणार आहे. लहान मुलांना आणि तरुणांना महाराष्ट्राच्या समृद्ध इतिहासाशी जोडणे आणि मातीतून किल्ले बनवण्याची पारंपरिक कला जपणे, हा यामागचा हेतू आहे.

रविवार, १ नोव्हेंबर २०२६ रोजी होणाऱ्या या कार्यक्रमात विद्यार्थी, पालक, इतिहासप्रेमी, कलाकार आणि छत्रपती शिवाजी महाराजांचे चाहते एकत्र येणार आहेत. आयोजकांसाठी मात्र हा फक्त विश्वविक्रमाचा प्रयत्न नाही. महाराष्ट्रातील किल्ल्यांच्या गोष्टी, स्थापत्य आणि त्यांचा आत्मा नव्या पिढीला आपलासा वाटावा, असा त्यांचा प्रयत्न आहे.

महाराष्ट्रातील किल्ले छत्रपती शिवाजी महाराज आणि मराठा राज्याच्या इतिहासाशी घट्ट जोडलेले आहेत. खडकाळ प्रदेशात बांधलेले डोंगरी किल्ले असोत किंवा मोक्याच्या जागी उभे असलेले सागरी किल्ले, त्या काळातले लष्करी नियोजन, स्थापत्यकौशल्य आणि जिद्द त्यातून दिसते. पण डिजिटल जगात वाढणाऱ्या अनेक मुलांसाठी इतिहास पाठ्यपुस्तके, फोटो आणि वर्गातल्या धड्यांपुरताच राहतो.

किल्लोत्सवातून ही दरी भरून काढण्याचा प्रयत्न आहे. मुलांना आणि कुटुंबांना स्वतःच्या हातांनी इतिहास अनुभवता यावा, असे यात अपेक्षित आहे. मातीचे छोटे किल्ले बनवताना मुले किल्ल्यांची रचना समजून घेतील, संरक्षणासाठीच्या बांधकामाचा विचार करतील आणि या वास्तूंचे ऐतिहासिक महत्त्व जाणतील.

आर्टवाला फाउंडेशनचे संस्थापक संदीप भामकर म्हणाले की, महाराष्ट्राचा वारसा मुलांच्या आयुष्याचा सक्रिय भाग व्हावा, फक्त पुस्तकात भेटणारी गोष्ट राहू नये, असा या उपक्रमाचा उद्देश आहे. ते म्हणाले, "आपले किल्ले म्हणजे फक्त दगडांच्या वास्तू नाहीत. महाराष्ट्राच्या इतिहासाचा महत्त्वाचा भाग असलेले धैर्य, दूरदृष्टी आणि स्वाभिमान त्यातून दिसतो. किल्लोत्सवातून मुलांनी हा वारसा सर्जनशीलतेने अनुभवावा आणि त्याच्याशी कायमचे नाते जोडावे, अशी आमची इच्छा आहे. मूल स्वतःच्या हाताने किल्ला बनवते, तेव्हा त्याच्या इतिहासाबद्दल कुतूहल आपोआप वाटू लागते."

सगळ्यांच्या एकत्र प्रयत्नातून सहभागींना एका मोठ्या सांस्कृतिक उपक्रमात हातभार लावता येईल आणि छोटे किल्ले बनवण्याची पारंपरिक कलाही अनुभवता येईल, असेही भामकर यांनी सांगितले.

प्रस्तावित विश्वविक्रमाचा प्रयत्न हे किल्लोत्सव २०२६ चे मुख्य आकर्षण असेल. ठरलेल्या दोन तासांत सहभागी सरस बागेत मातीचे छोटे किल्ले बनवतील. इतक्या मोठ्या संख्येने लोक सहभागी झाले, तर महाराष्ट्राच्या किल्ल्यांच्या वारशाकडे लक्ष वेधले जाईल आणि पारंपरिक कला लोकांना कशा एकत्र आणतात, हेही दिसेल, अशी आयोजकांना आशा आहे.

आरंभ फाउंडेशनच्या संस्थापक दीपाश्री पवार म्हणाल्या की, मुले, कुटुंबे आणि महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक परंपरा यांच्यात अर्थपूर्ण नाते तयार व्हावे, हा या उपक्रमाचा हेतू आहे. त्या म्हणाल्या, "वारसा मुलांना पाहता यावा, हाताळता यावा, समजून घेता यावा आणि त्याचा अभिमान वाटावा, असा आमचा प्रयत्न आहे. छोटे किल्ले बनवताना मुलांना महाराष्ट्राचा गौरवशाली भूतकाळ सर्जनशील पद्धतीने शिकायला मिळतो, तसेच संयम, कल्पनाशक्ती आणि आपल्या परंपरांबद्दल आदर वाढतो. कुटुंबांनी एकत्र सहभागी व्हावे आणि हा वारसा पुढच्या पिढीपर्यंत पोहोचवावा, अशी आमची इच्छा आहे."

वेगवेगळ्या वयोगटांतील नागरिक सहभागी झाल्याने कार्यक्रम सर्वांचा होईल आणि वारसा जपण्याचा संदेश कार्यक्रमस्थळाबाहेरही जाईल, असे पवार यांनी सांगितले. सामूहिक सांस्कृतिक उपक्रमांमुळे लोकांना ऐतिहासिक वास्तूंमध्ये अधिक रस वाटतो आणि त्या पुढच्या पिढ्यांसाठी जपण्याचे महत्त्व कळते, असे आयोजकांना वाटते.

किल्लोत्सव २०२६ हा विद्यार्थी, तरुण, पालक, कलाप्रेमी आणि महाराष्ट्राच्या इतिहासात रस असणाऱ्या प्रत्येकासाठी खुला ठेवण्याचे नियोजन आहे. मुलांना सर्जनशीलता आणि शिक्षण एकत्र अनुभवता येईल. पालकांना मुलांना प्रत्यक्ष कृतीतून स्थानिक इतिहासाची ओळख करून देता येईल. इतिहासप्रेमी आणि छत्रपती शिवाजी महाराजांचे चाहते किल्ल्यांच्या वारशाचा सामूहिक उत्सव साजरा करू शकतील.

सणासुदीच्या काळात महाराष्ट्राच्या अनेक भागांत किल्ले आणि मराठा इतिहासाचे महत्त्व साजरे केले जाते. त्या काळात छोटे किल्ले बनवण्याच्या पारंपरिक पद्धतीत पुन्हा रस निर्माण व्हावा, अशीही आयोजकांची अपेक्षा आहे. ही परंपरा मोठ्या सार्वजनिक मेळाव्यात आणून नव्या पिढीने वारशाकडे केवळ भूतकाळातून मिळालेली देणगी म्हणून न पाहता पुढे न्यायची जबाबदारी म्हणून पाहावे, असा दोन्ही फाउंडेशनचा प्रयत्न आहे.

छोटे किल्ले बनवण्याचा विश्वविक्रमाचा प्रयत्न रविवार, १ नोव्हेंबर रोजी दुपारी ४ ते ६ या वेळेत पुण्यातील सरस बागेत होईल. सहभागींनी आधी आवश्यक नोंदणी करावी आणि नोंदणी व कार्यक्रमाच्या तयारीसाठी दुपारी २:३० पर्यंत ठिकाणी पोहोचावे, असे आवाहन केले आहे.

कार्यक्रमाचा तपशील असा: कार्यक्रम - किल्लोत्सव २०२६ - आपला वारसा, आपला अभिमान!; तारीख - रविवार, १ नोव्हेंबर २०२६; ठिकाण - सरस बाग, पुणे; सहभागींनी पोहोचण्याची वेळ - दुपारी २:३० पर्यंत; विश्वविक्रमाचा प्रयत्न - दुपारी ४ ते ६; आयोजक - आर्टवाला फाउंडेशन आणि आरंभ फाउंडेशन; नागरी सहभाग - पुणे महानगरपालिका; नोंदणी आणि संपर्क - ९१६७८७७२२४ / ९८८१००८४१९; संकेतस्थळ - www.artwala.org. नोंदणीबद्दल आणि अधिक माहितीसाठी इच्छुकांनी आयोजकांशी संपर्क साधावा.

विश्वविक्रम झाला आणि त्याला अधिकृत मान्यता मिळाली, तर किल्लोत्सवाला अधिक प्रसिद्धी मिळू शकेल. पण सहभाग, सर्जनशीलता आणि एकत्र शिकणे यांतून महाराष्ट्राच्या किल्ल्यांचा वारसा मुलांपर्यंत आणि कुटुंबांपर्यंत पोहोचवणे, हे आयोजकांचे मोठे उद्दिष्ट आहे.

सरस बागेत सहभागी मातीतून छोटे किल्ले घडवतील, तेव्हा भूतकाळ वर्तमानात प्रत्यक्ष उतरवण्याचा प्रयत्न होईल. वारसा जपण्याची सुरुवात तो समजून घेण्यापासून, त्याचा अभिमान बाळगण्यापासून आणि पुढच्या पिढीला तो अनुभवायला देण्यापासून होते, हा किल्लोत्सव २०२६ चा साधा संदेश आहे. पुणेकरांना एकेक छोटा किल्ला बनवत या प्रयत्नात सामूहिकपणे सहभागी होण्याची संधी आहे.