कोथरूडची रेश्मा पठाण स्मशानभूमीत अभ्यास करून झाली सूक्ष्मजीवशास्त्राची पदवीधर

परिस्थिती कितीही आडवी आली, तरी जिद्द, मेहनत आणि चिकाटी असली की यश मिळतं, हे पुण्यातल्या 25 वर्षांच्या रेश्मा जहांगीर पठाण यांनी करून दाखवलं आहे. पुणे महापालिकेत कंत्राटी सफाई कामगार म्हणून काम करत असतानाच त्यांनी सूक्ष्मजीवशास्त्राची पदवी मिळवली.

रेश्मा कोथरूडमधल्या साईनाथ वसाहतीत राहतात. त्यांचे वडील रिक्षाचालक आहेत आणि घरची आर्थिक स्थिती बेताची आहे. त्यामुळे खासगी क्लास लावणं किंवा अभ्यासासाठी वेगळी जागा घेणं त्यांना जमलं नाही. वस्तीत सतत गोंगाट असायचा आणि त्याचा अभ्यासावर परिणाम होत होता.

अखेर रेश्मा यांनी घराशेजारच्या स्मशानभूमीतल्या शांततेचा आधार घेतला. इतरांसाठी ती जागा मृत्यूशी जोडलेली असेल, पण रेश्मा यांच्यासाठी ती शिक्षणाच्या वाटचालीतली महत्त्वाची जागा ठरली. तिथे शांतपणे बसून लक्ष एकाग्र करून अभ्यास करायची संधी त्यांना मिळाली.

गेली 6 वर्षं रेश्मा पुणे महापालिकेच्या झाडू विभागात कंत्राटी सफाई कामगार म्हणून काम करत होत्या. जयभवानी नगरमधल्या स्वामी समर्थ कोठी इथे त्या रात्रपाळीला कामावर जायच्या. दिवसा कॉलेजात शिक्षण आणि रात्री नोकरी, असा त्यांचा दिनक्रम होता. घराला हातभार लावत स्वतःचं शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी त्यांनी मोठी धडपड केली.

रेश्मा यांनी सांगितलं की, सुमारे 3 महिन्यांपूर्वी त्यांना कामावरून कमी करण्यात आलं. महिलांना रात्रीच्या वेळी काम देता येणार नाही, असं कारण त्यांना देण्यात आलं, अशीही माहिती त्यांनी दिली. उच्च शिक्षणासाठी कॉलेजात नियमित हजर राहावं लागतं, त्यामुळे नोकरी आणि शिक्षण यांचा मेळ घालणं अवघड होत चाललं होतं. अशा वेळी त्यांनी शिक्षणाला प्राधान्य दिलं.

सूक्ष्मजीवशास्त्राची पदवी हातात आल्यावर रेश्मा यांनी आता सार्वजनिक आरोग्य या विषयात पुढचं शिक्षण सुरू केलं आहे. त्या सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठात शिकत आहेत. पुढे समाजातल्या वंचित, गरजू आणि दुर्लक्षित लोकांच्या आरोग्यासाठी काम करायचं, असा त्यांचा विचार आहे.

झोपडपट्टीतली स्वच्छता, पाणीपुरवठा आणि आरोग्याशी जोडलेले प्रश्न त्यांनी जवळून अनुभवले आहेत. म्हणूनच फक्त पुस्तकी ज्ञानावर नाही, तर प्रत्यक्ष अनुभवाच्या जोरावर या प्रश्नांवर काम करायची त्यांची इच्छा आहे.

रेश्मा यांच्या मते, सार्वजनिक आरोग्यात आजार होऊ नयेत यासाठीच्या उपायांना खूप महत्त्व आहे. आजार झाल्यावर उपचार करणं जितकं गरजेचं, तितकंच तो होऊ नये म्हणून काळजी घेणंही गरजेचं आहे. या दिशेनं काम करून समाजासाठी योगदान द्यायचं, हे त्यांचं स्वप्न आहे.

पैशांची अडचण, अभ्यासासाठी जागेचा अभाव आणि नोकरीची जबाबदारी, अशा अनेक अडथळ्यांवर मात करत रेश्मा यांनी पदवीपर्यंतचं शिक्षण पूर्ण केलं. आता उच्च शिक्षणाच्या जोरावर स्वतःच्या पायावर उभं राहण्याचा त्यांचा प्रयत्न सुरू आहे. स्मशानभूमीतल्या शांततेत अभ्यास करून ध्येय गाठणाऱ्या रेश्मा यांची जिद्द स्वप्नांच्या मागे लागणाऱ्या अनेक तरुणांना नवी उमेद देणारी ठरते.