सोशल मीडियावरील आक्षेपानंतर आयसर पुणेने उमर खालिदचे पुस्तक लायब्ररीतून काढले

भारतीय विज्ञान शिक्षण व संशोधन संस्था म्हणजेच आयसर (IISER) पुणे यांनी जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठाचा (JNU) माजी विद्यार्थी नेता उमर खालिद याने लिहिलेले एक पुस्तक आपल्या लायब्ररीतून काढून घेतले आहे. संभाव्य गैरसमज किंवा अशांतता होऊ नये, यासाठी हे पाऊल उचलावे लागले, असे संस्थेने सांगितले आहे.

या निर्णयाआधी सोशल मीडियावर एक पोस्ट फिरत होती. संस्थेच्या संग्रहात हे पुस्तक कसे काय आहे, असा प्रश्न त्या पोस्टमधून विचारण्यात आला होता. लायब्ररीतील पुस्तकांची यादी दाखवणाऱ्या डिजिटल डिस्प्लेचा फोटो त्या पोस्टमध्ये होता, असे सांगितले जाते. उपलब्ध पुस्तकांच्या यादीत "Fractured Communities: Adivasi Histories and the Politics of Power" हे पुस्तक त्या फोटोत दिसत होते.

आपल्या निवेदनात आयसर पुणे यांनी म्हटले आहे की, हे प्रकरण संस्थेच्या अधिकाऱ्यांच्या निदर्शनास आल्यानंतर खबरदारीचा उपाय म्हणून पुस्तक लायब्ररीतून काढण्यात आले. कोणताही संभाव्य गोंधळ किंवा अडथळा टाळणे हाच या पावलामागचा हेतू होता, असे प्रशासनाने स्पष्ट केले.

हे पुस्तक खालिदने JNU मध्ये केलेल्या डॉक्टरेट संशोधनावर आधारित आहे. त्यात आदिवासींचा इतिहास आणि सत्तेचे राजकारण यांचा अभ्यास मांडला आहे. खालिद हा JNU चा माजी विद्यार्थी नेता असून, 2020 च्या दिल्ली दंगलींशी जोडलेल्या कथित मोठ्या कटाच्या प्रकरणात त्याच्यावर आरोप आहेत.

लायब्ररी कशी चालते, याचेही स्पष्टीकरण आयसर पुणे यांनी दिले. लायब्ररीचा संग्रह सदस्यांनी सुचवलेल्या पुस्तकांवर उभा राहतो आणि त्यावर देखरेख ठेवण्यासाठी एक स्वतंत्र समिती आहे. साधारणपणे एका महिन्यात वेगवेगळ्या विषयांची 50 पेक्षा जास्त पुस्तके संस्थेच्या संग्रहात भर घालतात, असेही संस्थेने सांगितले.

खालिदच्या पुस्तकाबाबतचा निर्णय कसा झाला, हेही प्रशासनाने सांगितले. पुस्तक लायब्ररीत असल्याचे आणि त्याबद्दल आक्षेप घेतले गेल्याचे अधिकाऱ्यांना कळल्यानंतरच हा निर्णय घेण्यात आला, असे प्रशासनाचे म्हणणे आहे.

थोडक्यात सांगायचे तर, सोशल मीडियावर प्रश्न उपस्थित झाला, तो संस्थेच्या अधिकाऱ्यांपर्यंत पोहोचला आणि त्यानंतर खबरदारी म्हणून पुस्तक काढण्यात आले. या घडामोडीमुळे शैक्षणिक संस्था आपल्या लायब्ररीसाठी पुस्तके कशी निवडतात आणि ती संग्रहात कशी ठेवतात, याकडे लक्ष वेधले गेले आहे. एखादे पुस्तक जाहीर चर्चेचा विषय बनते, तेव्हा तर ही प्रक्रिया अधिकच चर्चेत येते.