१ नोव्हेंबरपासून सात विमानतळांवर आंतरराष्ट्रीय प्रवासासाठी डिजी यात्रेची चाचणी

नवी दिल्ली, ३० ऑक्टोबर २०२६: डिजी यात्रा आता फक्त देशांतर्गत विमानप्रवासापुरती मर्यादित राहणार नाही. १ नोव्हेंबरपासून देशातील सात विमानतळांवर आंतरराष्ट्रीय प्रवाशांसाठी या सुविधेच्या चाचण्या सुरू होणार आहेत. इलेक्ट्रॉनिक पासपोर्ट (ई-पासपोर्ट) असलेल्या पात्र भारतीय नागरिकांना ठरवलेल्या विमानतळ चौक्यांवर डिजिटल ओळखपत्र वापरता येईल. ही सोय एअर इंडिया आणि इंडिगो यांच्या आंतरराष्ट्रीय विमानांच्या प्रवासासाठी आहे.

या चाचण्या दिल्ली, बेंगळुरू, हैदराबाद, कोचीन, मुंबई, चेन्नई आणि अमृतसर विमानतळांवर होतील. त्या डिसेंबर २०२६ पर्यंत चालण्याची अपेक्षा आहे. विमानतळावरील प्रवासाच्या काही टप्प्यांवर वारंवार होणारी ओळख तपासणी कमी करण्यासाठी चेहरा ओळख (फेशियल रेकग्निशन) आणि पासपोर्टवर आधारित डिजिटल ओळखपत्र यांची चाचपणी केली जाणार आहे.

या चाचणीत सहभागी होणाऱ्या पात्र प्रवाशांना डिजी यात्रा मोबाइल अॅपमधून डिजिटल ओळखपत्र तयार करावे लागेल. त्यासाठी ई-पासपोर्टचा मशीन-रीडेबल भाग स्कॅन करावा लागतो. त्यानंतर सुसंगत स्मार्टफोनच्या नियर फील्ड कम्युनिकेशन (NFC) सुविधेने पासपोर्टमधील चिप वाचली जाते, सेल्फी घेतला जातो आणि तपशिलांची पडताळणी होते.

पडताळणी झाल्यावर हे डिजिटल ओळखपत्र प्रवाशाच्या फोनमधील डिजी यात्रा वॉलेटमध्ये साठवले जाईल. प्रत्येक विमानतळावर उपलब्ध असलेल्या व्यवस्थेनुसार टर्मिनलमध्ये प्रवेश, सुरक्षा तपासणीजवळचे होल्ड एरिया आणि बोर्डिंग गेट अशा ठिकाणी ते वापरता येईल.

मात्र ही डिजिटल सुविधा आंतरराष्ट्रीय प्रवासाच्या सध्याच्या नियमांची जागा घेणार नाही. प्रवाशांना पासपोर्ट आणि इतर आवश्यक प्रवासी कागदपत्रे जवळ बाळगावीच लागतील. विमान कंपनीकडून कागदपत्रांची तपासणी, तसेच इमिग्रेशन आणि इतर बंधनकारक प्रवासी औपचारिकता यातूनही जावे लागेल. सुरुवातीच्या चाचण्या विमानतळाच्या आतील प्रवासी प्रक्रियेवर लक्ष केंद्रित करतात, तर इमिग्रेशन आणि एमिग्रेशनच्या प्रक्रिया वेगळ्याच सुरू राहतील.

देशांतर्गत विमानप्रवासात डिजी यात्रा आधीपासून वापरात आहे. तिथे सहभागी विमानतळांवर प्रवासी डिजिटल ओळखपत्र आणि चेहरा ओळख वापरतात. आता ई-पासपोर्टवर आधारित ओळखपत्र विविध विमानतळ चौक्यांवर कसे वापरता येईल, याचा आढावा या आंतरराष्ट्रीय चाचण्यांत घेतला जाईल. त्यानंतरच व्यापक वापराचा विचार होईल.

वृत्तांनुसार, चाचण्यांदरम्यान प्रवाशांकडून मिळणाऱ्या प्रतिक्रिया २०२७ मध्ये होणाऱ्या मोठ्या विस्ताराच्या नियोजनासाठी उपयोगी ठरतील. डिजी यात्रा आंतरराष्ट्रीय विमानवाहतूक ओळख प्रणालींशी जोडण्याच्या शक्यताही तपासत आहे. यात इंटरनॅशनल एअर ट्रान्सपोर्ट असोसिएशनचा One ID उपक्रम आणि इंटरनॅशनल सिव्हिल एव्हिएशन ऑर्गनायझेशनची Public Key Directory यांचा समावेश आहे.

आंतरराष्ट्रीय चाचण्यांसोबतच डिजी यात्राने मोबाइल अॅपची नवी रचना आणली आहे. त्यात अधिक सोपी नेव्हिगेशन, सुधारित क्रेडेन्शियल वॉलेट आणि सुधारित संमती स्क्रीन आहे. वापरकर्त्यांनी कोणती माहिती आणि कोणाबरोबर शेअर केली जाते ते समजावे, हा त्यामागचा हेतू आहे.

भारतातील विमानतळावरील प्रक्रिया डिजिटल करण्याच्या दिशेने हे आणखी एक पाऊल आहे. त्याचा व्यापक वापर चाचण्यांचे निकाल, विमानतळांवरील पायाभूत सुविधा, नियामक अटी आणि आंतरराष्ट्रीय प्रवास सोपा करताना प्रवाशांची गोपनीयता व डेटा सुरक्षा राखण्याची क्षमता यावर अवलंबून असेल.