मुंबईच्या १७ वर्षीय अंश जालनने शेतकऱ्यांसाठी बनवले पिकांचे भाव सांगणारे फसलफॉरवर्ड

दक्षिण मुंबईतील एका शाळेत बारावीत शिकणाऱ्या १७ वर्षांच्या अंश जालन याने FasalForward नावाचे एक व्यासपीठ तयार केले आहे. शेतकऱ्यांना त्यांच्या मालाला योग्य भाव मिळावा, हा त्यामागचा हेतू आहे. हे संकेतस्थळ राज्यांतील वेगवेगळ्या मंडईंमधले भाव एकमेकांशी ताडून पाहते, पुढच्या ३० दिवसांचे भाव काय राहतील याचा अंदाज देते आणि पीक विकायचे की थांबायचे, याचा सल्लाही देते.

अंश जालन म्हणतो, "बरेच शेतकरी दलालांनी सांगितलेल्या भावावरच अवलंबून राहतात आणि सगळी माहिती इंटरनेटवर असूनही मंडईचे भाव पाहत नाहीत, हे माझ्या लक्षात आले. म्हणून सरकारच्या वेगवेगळ्या संकेतस्थळांवरची ही माहिती एकत्र आणली तर उपयोगी ठरेल असे मला वाटले. या तंत्रज्ञानामुळे माझ्या जगातला एक भाग मी त्यांच्या जगात आणू शकतो. हे व्यासपीठ शेतकऱ्यांना कंत्राटी शेतीपासून दूर जायलाही मदत करू शकते आणि त्यांना बाजारात चांगले भाव मिळू शकतात."

जळगावात त्याची भेट एका माणसाशी झाली, असे अंशने सांगितले. त्या माणसाने आपले हरभऱ्याचे उत्पादन चुकीच्या वेळी विकले आणि त्यामुळे त्याचे जवळपास दहा हजारांच्या घरात, म्हणजे हजारो रुपयांचे नुकसान झाले. थोडे अजून थांबला असता तर त्याला खूप मोठा नफा झाला असता. फक्त भावांची प्रचंड माहिती शेतकऱ्यांसमोर ठेवून प्रश्न सुटणार नाही, असेही अंशने नमूद केले. माल खराब होण्याचा धोका आणि साठवणूक यांसारख्या गोष्टी लक्षात घेऊन निर्णय घ्यायला अंदाजांची मदत होऊ शकते, असे त्याचे म्हणणे आहे.

या प्रकल्पाची सुरुवात केळीच्या लागवडीसाठी प्रसिद्ध असलेल्या जळगाव जिल्ह्यात झाली. हे व्यासपीठ सरकारच्या अधिकृत संकेतस्थळांवरून APMC चे भाव आपोआप घेते. क्लिष्ट आलेखांऐवजी अवघड आकडे सोप्या, सहज समजतील अशा स्वरूपात मांडले जातात.

प्रगत अंदाज प्रारूपे आणि निर्णय वृक्षांचा वापर करून सध्याच्या दुष्काळासारख्या तीव्र हवामान अनिश्चिततेच्या काळात भावांचे नियोजन करायला शेतकऱ्यांना मदत होते. आतापर्यंत या संकेतस्थळाचे सुमारे ५० वापरकर्ते झाले आहेत. यातील अंदाज प्रारूप जवळपास ७० टक्के अचूक असल्याचा दावा या विद्यार्थ्याने केला आहे. आता याचे अॅपही सुरू करण्यात आले आहे.

सध्या ही प्रणाली महाराष्ट्र, कर्नाटक, पंजाब, हरियाणा आणि उत्तर प्रदेश या राज्यांतील १८ वेगवेगळ्या पिकांच्या भावांचा अंदाज देते. जास्तीत जास्त लोकांना वापरता यावे म्हणून ती इंग्रजी, हिंदी आणि मराठी या भाषांमध्ये चालते.

अंश खेळासाठी महाराष्ट्रभर फिरत असताना ही कल्पना त्याला सुचली. शेतकऱ्यांशी बोलून त्यांच्या अडचणी समजून घेतल्यावर आपले कोडिंगचे ज्ञान लोकांच्या कामी आणायचे, असे त्याने ठरवले. आधीपासून असलेल्या शेतीविषयक अॅप्सच्या विकसकांशीही तो बोलला, तसेच शेतकऱ्यांच्या गरजा समजून घेण्यासाठी त्याने पुण्याच्या आसपासच्या शेतकऱ्यांची भेट घेतली.