मेट्रो स्टेशनभोवती नियोजनबद्ध विकास केल्यास प्रवासी वाढतील, अश्विनी भिडे यांचे मत

मेट्रो स्थानकांच्या आजूबाजूला ठरवून आणि एकमेकांशी जुळवून विकास केला, तर जास्त लोक सार्वजनिक वाहतूक वापरू लागतील. रोजचा प्रवास सोपा होईल आणि दीर्घकाळात आर्थिक वाढीलाही मदत होईल, असे मुंबई मेट्रो रेल कॉर्पोरेशनच्या व्यवस्थापकीय संचालक आणि बृहन्मुंबई महापालिकेच्या आयुक्त अश्विनी भिडे यांनी शनिवारी सांगितले.

भुवनेश्वर येथे झालेल्या 19 व्या अर्बन मोबिलिटी इंडिया कॉन्फरन्समध्ये त्या बोलत होत्या. शहरांमध्ये प्रवास सुलभ व्हावा आणि वाढ टिकाऊ राहावी, यासाठी वाहतुकीच्या सुविधा आणि शहरी विकास यांचा मेळ घालणे महत्त्वाचे आहे, यावर भिडे यांनी भर दिला.

शहराच्या हद्दीबाहेरील जमीन वापर आणि वाहतूक या विषयावरच्या सत्राच्या अध्यक्षस्थानी भिडे होत्या. शहरांचा विस्तार सार्वजनिक वाहतूक जाळ्याशी जोडून घेण्याची गरज आणि प्रशासकीय हद्दींच्या पलीकडे जाऊन नियोजन सुधारण्याची गरज यावर या सत्रात चर्चा झाली.

महाराष्ट्रात मेट्रो स्थानकांभोवती विकासाला चालना देण्यासाठी काय केले जात आहे, हेही भिडे यांनी सांगितले. ट्रान्झिट-ओरिएंटेड डेव्हलपमेंट हा नियोजनाचा असा दृष्टिकोन आहे, ज्यात घरे, दुकाने-कार्यालये आणि आवश्यक सेवा सार्वजनिक वाहतुकीच्या सोयींजवळ उभारल्या जातात. हे धोरण नागपूर आणि पुण्यात लागू करण्यात आले आहे. मुंबईत भुयारी मेट्रो स्थानकांपासून सुमारे 500 मीटरच्या परिसरात जास्त घनतेच्या बांधकामाला उत्तेजन देणारे धोरणही राबवले गेले आहे.

या पद्धतीमागचा हेतू असा, की रहिवाशांना कामाची ठिकाणे, दुकाने आणि गरजेच्या सुविधा सार्वजनिक वाहतुकीने सहज गाठता याव्यात. वेगवेगळ्या गोष्टी मेट्रो स्थानकांच्या जवळ आणल्या, तर खासगी वाहनांवरचे अवलंबित्व कमी होईल आणि रोजच्या प्रवासासाठी सार्वजनिक वाहतूक सोयीचा पर्याय ठरेल.

या धोरणात बांधकामाच्या परवानग्यांचा संबंध सार्वजनिक पायाभूत सुविधांच्या निधीशी जोडलेला आहे. जास्त बांधकाम क्षेत्राला परवानगी देताना जो अतिरिक्त प्रीमियम गोळा केला जातो, तो स्थानिक सुविधा आणि वाहतूक पायाभूत सुविधांसाठी वापरला जातो. त्यामुळे मेट्रो स्थानकांच्या आसपासचा परिसर विकसित होण्यास हातभार लागतो.

स्थानकांपर्यंत पोहोचणे सोपे झाले आणि रोजचा प्रवास सोयीचा झाला, तर नियोजनबद्ध विकासामुळे मेट्रोचे प्रवासी वाढू शकतात, असे भिडे यांनी सांगितले. सार्वजनिक वाहतुकीच्या मार्गिकांजवळ निवासी आणि व्यावसायिक हालचाली एकवटल्या, तर प्रवाशांना खासगी वाहनांवर फारसे अवलंबून न राहता कामाच्या जागी आणि आवश्यक सेवांपर्यंत पोहोचता येते. अशा विकासामुळे आहे त्या वाहतूक सुविधांचा चांगला वापर होतो आणि शहरभर लांबचा प्रवास करण्याची गरजही कमी होते.

मुंबईत प्रवासाची मागणी घरे, नोकऱ्या आणि व्यावसायिक हालचाली कुठे आहेत याच्याशी घट्ट जोडलेली आहे. त्यामुळे जमीन वापर आणि मेट्रोचा विस्तार यांचा मेळ घातल्यास शहरातील प्रवास सुधारण्यात त्याची मोठी भूमिका ठरू शकते.

मात्र अशा धोरणांचा परिणाम रस्ते, पादचाऱ्यांसाठी मार्ग आणि स्थानिक वाहतुकीची जोडणी यांसारख्या पूरक सुविधा किती उपलब्ध आहेत यावर अवलंबून असतो. जास्त घनतेच्या विकासामुळे आहे त्या नागरी सुविधांवर अतिरिक्त ताण येऊ नये, म्हणून एकत्रित नियोजन गरजेचे आहे.

वाहतूक नियोजन सुधारण्यासाठी आणि शहराच्या हद्दीबाहेरच्या भागातील विकास सांभाळण्यासाठी सरकारी विभाग आणि स्थानिक प्राधिकरणांमध्ये समन्वय हवा, असेही भिडे यांनी सांगितले. शहरे वाढत जातात, तसे रोजच्या प्रवासाचे मार्ग महापालिकेच्या हद्दीबाहेर जातात. म्हणून फक्त एकेका प्रशासकीय क्षेत्रातील विकासावर लक्ष न देता, शहरे आणि त्यांच्या आजूबाजूचे परिसर यांच्यातील प्रवासाचा विचार वाहतूक जाळे आणि जमीन वापर धोरणांमध्ये करावा लागेल.

भविष्यातील वाहतूक धोरणे ठरवताना लंडन आणि सिंगापूर यांसारख्या शहरांचे अनुभव आणि शहरी नियोजन तज्ज्ञांच्या शिफारशी उपयोगी ठरू शकतात, असेही भिडे यांनी नमूद केले.