कृत्रिम पायावर स्कीइंग करणारे पहिले भारतीय लेफ्टनंट कर्नल धरमदत्त गोयल

मुंबईतील लेफ्टनंट कर्नल धरमदत्त (डी. डी.) गोयल यांचा प्रवास थक्क करणारा आहे. जुहूच्या SNDT मध्ये ते एकेकाळी प्राध्यापक होते आणि आपण लष्करात जाऊ, असे त्यांना कधी वाटलेही नव्हते. आता पुण्यात १५ नोव्हेंबरला होणाऱ्या 'सोल्जरेथॉन'च्या यंदाच्या पर्वाचे ते ॲम्बेसेडर आहेत. या उपक्रमात सामान्य नागरिकांना देशसेवा करणाऱ्या सैनिकांसोबत धावण्याची संधी दिली जाते, म्हणजे दोघांची नीट ओळख होते.

देशाचे संरक्षण बजेट मोठे आहे, सुमारे १३ टक्के आहे. तरीही बहुतेक नागरिकांना लष्करी जीवन आपल्यापासून दूर वाटते, असे गोयल यांना वाटते. "ही दरी कमी करण्याची आमची इच्छा आहे, म्हणजे लोकांना सेवा आणि त्यातील संधी जास्त चांगल्या समजतील," असे ते म्हणाले.

सुरुवातीला गोयल लष्करापासून लांबच होते. "एका मित्राने सांगितले की तुझ्यासाठी योग्य अशी जागा निघाली आहे. मला नको होते, पण छावणी आतून बघायला मिळेल म्हणून मी गेलो," असे त्यांनी सांगितले. पुढे त्यांनी मुलाखत पार केली, SSB उत्तीर्ण झाले, शीख रेजिमेंटमध्ये दाखल झाले आणि वयाच्या २६ व्या वर्षी त्यांची नेमणूक काश्मीरमध्ये झाली.

सेवेत येऊन सुमारे पाच महिने झाले होते. तेव्हा सुमारे १३,००० फूट उंचीवर नियंत्रण रेषेजवळ (LoC) त्यांची तुकडी गेली होती. घुसखोर आहेत का ते शोधणे आणि लष्करी तळासाठी जागा ठरवणे, हे त्यांचे काम होते. गोयल सांगतात, "मला काही कँडीचे रॅपर दिसले आणि घुसखोरी झाल्याची मला खात्री पटली, पण आमचे नेमके ठिकाण सांगणारे योग्य कोऑर्डिनेट्स मिळत नव्हते. स्पष्ट वाचन मिळावे म्हणून मी एकटाच पुढे जायचे ठरवले. LoC च्या सुमारे ४०० मीटर पलीकडे मला राख असलेला खड्डा दिसला. तो तपासायला मी जवळ गेलो आणि कळायच्या आत मोठा स्फोट झाला. सगळे एका क्षणात घडले. मी मागे वळून सैनिकांना सावध व्हायला सांगितले, पण ते सगळे स्तब्ध उभे राहून माझ्याकडे भेदरून बघत होते. मी IED (Improvised Explosive Device) वर पाय ठेवला होता आणि त्यातच माझा पाय गेला."

हवामान खराब असल्यामुळे गोयल यांना २३ तासांनंतरच बाहेर काढता आले. पाय कापावा लागला, तरी त्यांनी लष्करातून निवृत्त होणे नाकारले. पुढची २० वर्षे ते प्रशिक्षक आणि इन्स्ट्रक्टर म्हणून काम करत राहिले.

२०२२ मध्ये एका मोहिमेसाठी त्यांना पुन्हा काश्मीरला बोलावण्यात आले. ते त्याच बेस कॅम्पवर गेले आणि आयुष्य जणू एक वर्तुळ पूर्ण करून परत आले, असे त्यांना जाणवले. "त्या दिवशी माझ्यासोबत काय घडले असेल आणि माझ्या साथीदारांनी मला कसे वाचवले, याची कल्पना मला तेव्हाच आली," असे ते म्हणाले. त्याच वर्षी लेफ्टनंट कर्नल धरमदत्त गोयल लष्करातून निवृत्त झाले.

बरे होण्याच्या काळात अनेक अडचणी आल्या, पण आयुष्य आपल्या अटींवर जगायचे, हे गोयल यांनी ठरवले होते. "तरुणपणी मी खूप बेदरकार आणि जोशात होतो. एकदा तर शिक्षण सोडून धाब्यावर कामही केले. तेव्हा इतकी जिद्द होती, तर आता मी माझ्या अटींवर का जगू नये, असे मला वाटले," असे त्यांनी सांगितले. आज कृत्रिम पायावर स्कीइंग करणारे पहिले भारतीय म्हणून त्यांची नोंद वर्ल्ड बुक ऑफ रेकॉर्ड्समध्ये आहे. त्यांनी पॅराग्लायडिंग, स्कायडायव्हिंग केले आहे, मॅरेथॉनमध्ये धावले आहेत, मोटारसायकल चालवतात आणि नृत्यही शिकत आहेत.

वयाच्या ५० व्या वर्षी गोयल प्रेरणादायी वक्ते, लेखक आणि अभिमानाने मिरवणारे खेळाडू आहेत. "सैनिकांनी देशासाठी केलेले बलिदान आम्ही नेहमी लक्षात ठेवतो. शहरातल्या लोकांसोबत चालून ही भावना त्यांच्यापर्यंत पोहोचवावी आणि सगळी अंतरे मिटवावीत, अशी आमची इच्छा आहे," असे ते म्हणाले.