सणासुदीपूर्वी केंद्राकडून राज्यांना १,०९,०१९ कोटींचा आगाऊ हप्ता; उत्तर प्रदेशला सर्वाधिक, महाराष्ट्राला ७०२२

सणासुदीचे दिवस जवळ आल्याने केंद्र सरकारने राज्य सरकारांसाठी कर वाटपाचा आगाऊ हप्ता दिला आहे. ही रक्कम १,०९,०१९ कोटी रुपये आहे. केंद्राने हा निधी ३१ ऑक्टोबर २०२६ च्या रात्री वितरित केला. सणासुदीच्या काळात रोख रकमेचा ओघ लक्षणीयरीत्या वाढतो, म्हणून राज्यांसाठी हे पाऊल अत्यंत महत्त्वाचे मानले जात आहे.

अर्थ मंत्रालयाने एका निवेदनात सांगितले की, कराच्या वाट्याचा हा अतिरिक्त हप्ता आगामी सणासुदीच्या पार्श्वभूमीवर जारी करण्यात आला आहे. त्यामुळे राज्यांना भांडवली खर्चाला गती देता येईल, तसेच विकास आणि कल्याणकारी योजनांच्या खर्चासाठी निधी उभा करता येईल. या मदतीमुळे राज्य सरकारांना त्यांचे विकास प्रकल्प पुढे नेण्यास आणि कल्याणकारी योजनांना गती देण्यास मदत होईल.

कर वाटप म्हणजे नेमके काय, तेही समजून घ्यावे. सरकार जीएसटी, आयकर आणि कॉर्पोरेट कर अशा स्वरूपात देशभरातून पैसा गोळा करते. या गोळा केलेल्या रकमेचा एक निश्चित हिस्सा सर्व राज्यांमध्ये वाटला जातो. हा हिस्सा सध्या ४१% आहे. ही रक्कम सामान्यतः मासिक हप्त्यांमध्ये दिली जाते.

यावेळचा हा आगाऊ हप्ता सामान्य मासिक हप्त्याव्यतिरिक्त अतिरिक्त रक्कम आहे. म्हणजे राज्यांना नोव्हेंबर महिन्यात दुहेरी आर्थिक मदत मिळाली आहे, आणि त्यामुळे त्यांना कोणत्याही आर्थिक दबावाशिवाय कामकाज करणे शक्य झाले आहे. ऑक्टोबर महिन्याच्या शेवटच्या दिवशी हा निधी वितरित झाल्यामुळे तो नोव्हेंबरच्या सुरुवातीला राज्यांच्या तिजोरीत जमा होईल. शिवाय राज्यांचा सामान्य मासिक कराचा वाटा नोव्हेंबरच्या मध्यापर्यंत द्यायचा असतो, तोही वेळेवर मिळेल. राज्य सरकारांनी भांडवली खर्च वाढवावा आणि कर्मचाऱ्यांचे पगार किंवा बोनस वेळेवर द्यावेत, हा यामागचा उद्देश आहे.

अर्थ मंत्रालयाने जाहीर केलेल्या आकडेवारीनुसार, १,०९,०१९ कोटी रुपयांच्या या विशेष आगाऊ हप्त्यातली सर्वाधिक रक्कम उत्तर प्रदेशला मिळाली, तर सर्वात कमी रक्कम सिक्कीमला मिळाली. बिहारलाही मोठा वाटा गेला आहे. उत्तर प्रदेशच्या वाट्याला १९,२०८ कोटी रुपये आले असून, ते एकूण रकमेच्या अंदाजे १७.६% आहेत.

सिक्कीम हे ईशान्येकडचे राज्य असून, तिथली लोकसंख्या कमी आणि भौगोलिक क्षेत्र लहान आहे. त्या राज्याला सर्वात कमी, म्हणजे ३६५ कोटी रुपये मिळाले. महाराष्ट्राच्या वाट्याला ७०२२ कोटी रुपये आले आहेत.