सोन्याचे दर आणखी 4% ते 7% घसरण्याचा अंदाज, विक्रमी पातळी गाठणे कठीण

जागतिक अर्थव्यवस्थेतील अनिश्चितता, शेअर बाजारातील घसरण आणि महागाईची वाढती चिंता यामुळे गुंतवणूकदारांचे लक्ष पुन्हा सोन्याच्या दरांकडे वळले आहे. सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून सोन्याला मागणी मिळत आहे. पण अमेरिकेतील व्याजदर, डॉलरची ताकद आणि सरकारी रोख्यांवरील वाढता परतावा यामुळे त्याच्या किमतींवर दबावही येत आहे.

आंतरराष्ट्रीय बाजारात सोन्याने प्रति औंस 5,602 डॉलरचा विक्रमी उच्चांक गाठला होता. त्यानंतर दरात मोठी घसरण झाली. आता सोन्याचे दर आणखी 4% ते 7% घसरू शकतात, असा अंदाज व्यक्त केला जात आहे. मात्र केंद्रीय बँकांची खरेदी आणि जागतिक तणाव यांमुळे सोन्याला आधारही मिळत आहे.

अमेरिकेतील मोठ्या तंत्रज्ञान आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता क्षेत्रातील कंपन्यांच्या समभागांमध्ये अलीकडे मोठी घसरण झाली. त्याचा परिणाम फक्त अमेरिकेपुरता राहिला नाही. दक्षिण कोरियाचा KOSPI आणि जपानचा Nikkei 225 या आशियाई शेअर बाजारांवरही त्याचा परिणाम झाला. विक्रीचा दबाव वाढल्यामुळे गुंतवणूकदारांनी आपला पैसा सुरक्षित ठेवण्यासाठी सरकारी रोखे आणि सोन्याकडे वळवला.

या वाढलेल्या मागणीमुळे सरकारी रोख्यांवरील परतावा कमी झाला आणि डॉलर निर्देशांकही खाली आला. त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात सोन्याला प्रति औंस 4,150 डॉलरच्या आसपास आधार मिळाला. पण अमेरिकेतील महागाईचे आकडे अपेक्षेपेक्षा जास्त राहिले आणि व्याजदर वाढण्याची शक्यता आहे. म्हणून सोन्याच्या किमतीत सातत्याने तेजी येईल का, याबद्दल तज्ज्ञ साशंक आहेत. अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हची कठोर भूमिका, मजबूत डॉलर आणि रोख्यांवरील वाढता परतावा हे सोन्यासमोरचे प्रमुख अडथळे ठरू शकतात.

भारतातील मल्टी कमोडिटी एक्स्चेंज म्हणजेच MCX वर सोन्याचा दर प्रति 10 ग्रॅम 1,76,306 रुपयांपर्यंत गेला होता. 16 ऑक्टोबरपर्यंतच्या आकडेवारीनुसार आंतरराष्ट्रीय बाजारात सोन्याचा दर प्रति औंस 4,185 डॉलर होता. हा दर ऐतिहासिक उच्चांकापेक्षा सुमारे 25% खाली होता. त्याच वेळी MCX वर सोन्याचा दर प्रति 10 ग्रॅम 1,45,511 रुपये होता, म्हणजे देशांतर्गत बाजारात किंमत उच्चांकापेक्षा सुमारे 17% घसरली होती. भारतातील घसरण आंतरराष्ट्रीय बाजारापेक्षा कमी राहण्यामागे रुपयाची स्थिती आणि आयात शुल्क यांसारखे घटक महत्त्वाचे ठरले.

कोटक सिक्युरिटीजचे कमोडिटी संशोधन प्रमुख अनिंद्य बॅनर्जी यांच्या मते, याच वर्षात सोन्याने पुन्हा ऐतिहासिक उच्चांक गाठणे कठीण ठरू शकते. आंतरराष्ट्रीय बाजारात विक्रमी पातळीवर परतण्यासाठी सोन्याच्या किमतीत 3 महिन्यांपेक्षा कमी कालावधीत सुमारे 34% वाढ व्हावी लागेल. सध्याचे उच्च व्याजदर आणि रोख्यांवरील परतावा पाहता एवढी वाढ सोपी नाही. भारतातील दर रुपयाचा विनिमय दर आणि आयात शुल्क यांवरही अवलंबून राहतील.

आंतरराष्ट्रीय बाजारात प्रति औंस 4,100 ते 4,110 डॉलर हा सोन्यासाठी महत्त्वाचा आधार मानला जात आहे. दर या पातळीखाली जाऊन तिथेच बंद झाला, तर घसरणीची शक्यता वाढू शकते. 4,100 डॉलरचा आधार तुटला तर पुढचा आधार 4,000 डॉलर आणि त्यानंतर 3,880 ते 3,900 डॉलरच्या आसपास असू शकतो. सध्याच्या पातळीवरून ही घसरण सुमारे 4% ते 7% इतकी असेल. आंतरराष्ट्रीय किमती आणखी घसरल्या तर भारतात सोन्याचा दर प्रति 10 ग्रॅम 1,43,500 रुपये आणि त्यानंतर 1,40,000 रुपयांपर्यंत खाली येण्याची शक्यता आहे.

ऑग्मोंटच्या मुख्य संशोधन अधिकारी डॉ. रेनीशा चिनानी यांच्या मते, अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हने एकापेक्षा जास्त वेळा व्याजदर वाढवले, तर आंतरराष्ट्रीय बाजारात सोने प्रति औंस 3,800 डॉलरपर्यंत घसरू शकते. भारतीय बाजारात त्याचा परिणाम प्रति 10 ग्रॅम 1,36,000 ते 1,37,000 रुपयांच्या पातळीवर दिसू शकतो. यापेक्षा मोठी घसरण होण्याची शक्यता कमी आहे, असेही त्यांनी म्हटले आहे.

दर घसरले असले तरी खरेदीदारांचा उत्साह पूर्णपणे ओसरलेला नाही. सप्टेंबरमध्ये संपलेल्या तिमाहीत जागतिक गोल्ड एक्स्चेंज ट्रेडेड फंडांमध्ये म्हणजेच Gold ETFs मध्ये विक्रमी 31 अब्ज डॉलरची गुंतवणूक झाली. जगभरातील केंद्रीय बँकाही सोने खरेदी करत आहेत. ऑगस्टमध्ये त्यांनी 39 टन सोने घेतले होते आणि सप्टेंबरमध्ये खरेदीचा वेग आणखी वाढल्याचे दिलेल्या माहितीत म्हटले आहे. भारतासारख्या देशांत सणासुदीच्या काळात दागिन्यांसारख्या स्वरूपातील प्रत्यक्ष सोन्याची मागणीही महत्त्वाची ठरते.

पुढच्या वाटचालीसाठी तीन संकेत महत्त्वाचे आहेत. पहिला म्हणजे अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हचे व्याजदर. ऑक्टोबरमधील FOMC बैठकीत व्याजदरात बदल न होण्याची शक्यता 85% पेक्षा जास्त असल्याचे दिलेल्या अंदाजात म्हटले आहे. ऑक्टोबरमध्ये दरवाढ टळली तर सोन्याला दिलासा मिळू शकतो. पण डिसेंबरमध्ये व्याजदर वाढण्याची शक्यता 70% पेक्षा जास्त असल्याचाही अंदाज आहे.

दुसरा संकेत म्हणजे सरकारी रोख्यांवरील परतावा आणि डॉलर. अमेरिकेच्या 10 वर्षांच्या रोख्यांवरील परतावा 5% च्या आसपास आहे. हा परतावा आणि डॉलर निर्देशांक कमी झाला तर सोन्याला आधार मिळू शकतो. डॉलर मजबूत राहिला आणि परतावा वाढला तर दबाव कायम राहण्याची शक्यता आहे. तिसरा संकेत भू-राजकीय तणावाचा आहे. अमेरिका आणि इराणमधील तणाव व कच्च्या तेलाच्या वाढलेल्या किमती यांचा महागाईवर व बाजारावर परिणाम होऊ शकतो. अनिश्चितता वाढली तर सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून सोन्याची मागणी वाढू शकते. पण तेलामुळे महागाई वाढून व्याजदर दीर्घकाळ उच्च राहिले, तर सोन्याच्या वाढीला मर्यादा येऊ शकतात.

गुंतवणूकदारांसाठी सांगायचे तर, सोन्याच्या बाजारात सध्या दोन परस्परविरोधी शक्ती काम करत आहेत. केंद्रीय बँकांची खरेदी आणि जागतिक अनिश्चितता सोन्याला आधार देत आहे, तर उच्च व्याजदर, मजबूत डॉलर आणि रोख्यांवरील वाढता परतावा त्याच्या किमतींवर दबाव आणत आहे. दीर्घकालीन गुंतवणूकदारांनी रोजच्या चढ-उतारांवरून घाईने निर्णय घेऊ नये. पोर्टफोलिओमध्ये सोन्याचा मर्यादित आणि योग्य प्रमाणात समावेश केल्यास विविधीकरणास मदत होऊ शकते. मात्र सोन्यातील गुंतवणूकही जोखमीपासून पूर्णपणे मुक्त नाही. अल्पकालीन व्यवहार करणाऱ्यांनी अधिक सावध राहावे, कारण पुढील काळात किमतींमध्ये मोठे चढ-उतार होऊ शकतात. खरेदी किंवा विक्रीचा निर्णय घेताना ताजे बाजारभाव, स्वतःची आर्थिक उद्दिष्टे आणि जोखीम सहन करण्याची क्षमता लक्षात घ्यावी.