सीडीएस परीक्षा: IMA आणि OTA मध्ये नेमका काय फरक आहे?

संघ लोक सेवा आयोगाची सीडीएस परीक्षा हा भारतीय सैन्यात अधिकारी होण्याचा एक मुख्य मार्ग आहे. या परीक्षेतून निवड झालेल्या उमेदवारांना वेगवेगळ्या प्रशिक्षण संस्थांमध्ये पाठवले जाते. त्यात इंडियन मिलिट्री अकॅडमी, डेहराडून आणि ऑफिसर्स ट्रेनिंग अकॅडमी, चेन्नई या दोन संस्था प्रमुख आहेत.

या दोन्ही संस्थांचा हेतू एकच आहे, म्हणजे उमेदवाराला सक्षम लष्करी अधिकारी म्हणून तयार करणे. तरीही प्रवेश, प्रशिक्षणाचा कालावधी, कमिशन आणि करिअर या बाबतींत त्यांच्यात काही महत्त्वाचे फरक आहेत. सीडीएसची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांनी IMA आणि OTA कडे फक्त दोन वेगवेगळी ट्रेनिंग सेंटर म्हणून न बघता, दोन वेगवेगळे करिअर पर्याय म्हणून बघायला हवे, असा दृष्टिकोन यामागे आहे.

इंडियन मिलिट्री अकॅडमी, डेहराडून ही भारतीय सैन्यातील पर्मनंट कमिशन मिळणाऱ्या अधिकाऱ्यांना प्रशिक्षण देणारी प्रमुख अकादमी आहे. सीडीएसमधून IMA मध्ये प्रवेश मिळवणाऱ्या उमेदवारांचे प्रशिक्षण सुमारे १८ महिने चालते. ते पूर्ण झाल्यावर कॅडेट्सना भारतीय सैन्यात अधिकारी म्हणून कमिशन मिळते.

IMA मधल्या प्रशिक्षणात शारीरिक क्षमता, लष्करी रणनीती, शस्त्रास्त्रांचा वापर, नेतृत्वगुण आणि अनुशासन यांवर विशेष भर असतो. युद्धासारख्या परिस्थितीत निर्णय घेण्याच्या क्षमतेवरही इथे विशेष भर दिला जातो. दीर्घकाळ चालणाऱ्या लष्करी करिअरसाठी उमेदवाराला तयार करणे हा या प्रशिक्षणाचा उद्देश आहे. सीडीएसमधून IMA साठी अर्ज करण्यास सामान्यतः अविवाहित पुरुष उमेदवार पात्र असतात. याशिवाय उमेदवाराकडे मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची पदवी असणे आवश्यक आहे.

ऑफिसर्स ट्रेनिंग अकॅडमी, चेन्नई ही प्रामुख्याने शॉर्ट सर्व्हिस कमिशनसाठी अधिकारी तयार करते. सीडीएसमधून OTA मध्ये निवड झालेल्या उमेदवारांचे प्रशिक्षण सुमारे ४९ आठवड्यांचे असते. हे प्रशिक्षणही खूप कठीण असते. कॅडेट्सना लष्करी अनुशासन, नेतृत्व, शारीरिक फिटनेस, शस्त्र हाताळणे आणि फिल्ड क्राफ्ट यांसारख्या कौशल्यांचे धडे दिले जातात. सीडीएसमधून OTA मध्ये प्रवेश मिळण्याचा एक मोठा फरक असा की, महिला उमेदवारांसाठी सीडीएसमधून OTA हा मुख्य पर्याय आहे.

करिअरच्या दृष्टीने IMA आणि OTA मधला सर्वात मोठा फरक कमिशनच्या प्रकाराचा आहे. IMA मधून पासआउट झालेले अधिकारी पर्मनंट कमिशनखाली सैन्यात दीर्घकाळ करिअर करू शकतात. OTA मधून प्रशिक्षित झालेले अधिकारी मात्र शॉर्ट सर्व्हिस कमिशनखाली सेवेला सुरुवात करतात. SSC चा कालावधी आणि पुढे पर्मनंट कमिशन मिळण्याच्या संधी या वेळोवेळी लागू असलेल्या नियमांवर आणि संबंधित शाखेच्या पात्रतेवर अवलंबून असतात.