स्वच्छ आणि हरित विद्यालय रेटिंग: संभाजीनगरमधील आठ शाळा राज्यस्तरासाठी निवडल्या जाणार

शाळांमध्ये स्वच्छता राहावी, सुरक्षित पिण्याचे पाणी आणि स्वच्छतागृहे मिळावीत आणि पर्यावरणपूरक उपक्रमांना चालना मिळावी, यासाठी 'स्वच्छ आणि हरित विद्यालय रेटिंग' हा उपक्रम राबवला जात आहे. या उपक्रमांतर्गत छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील आठ शाळांची राज्यस्तरीय स्पर्धेसाठी निवड केली जाणार आहे.

जिल्ह्यातील ४ हजार ३३ शाळांनी आपले मूल्यांकन नोंदवले आहे. माध्यमिक शिक्षण विभागाकडून सध्या या सर्व शाळांची ऑनलाइन आणि ऑफलाइन पडताळणी सुरू आहे. निवडल्या जाणाऱ्या आठ शाळांपैकी सहा शाळा ग्रामीण भागातील, तर दोन शाळा शहरी भागातील असतील.

राज्याच्या माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण संचालनालयाने जिल्हास्तरीय मूल्यांकन आणि मानांकनासाठी मार्गदर्शक सूचना जारी केल्या आहेत. त्यानुसार जिल्ह्यात शाळांचे मूल्यांकन, प्रत्यक्ष तपासणी आणि पात्र शाळांची निवड ही प्रक्रिया सुरू झाली आहे. या सगळ्यावर लक्ष ठेवण्यासाठी जिल्हाधिकाऱ्यांच्या अध्यक्षतेखाली जिल्हास्तरीय समिती स्थापन करण्यात आली आहे.

तपासणी काही ठरावीक निकषांवर होत आहे. सुरक्षित पिण्याचे पाणी, स्वच्छतागृहे, हात धुण्याची व्यवस्था, मासिक पाळी स्वच्छता व्यवस्थापन, घन व ओला कचरा व्यवस्थापन आणि शाळेची देखभाल हे त्यातले मुद्दे आहेत. याशिवाय विद्यार्थ्यांमध्ये स्वच्छतेविषयी जनजागृती, हरित उपक्रम आणि दिव्यांगांसाठी अनुकूल सुविधा यांचाही विचार केला जात आहे.

गुणांकन ठरवताना ऑनलाइन भरलेली माहिती आणि शाळेतल्या प्रत्यक्ष सुविधा, या दोन्हींची पडताळणी केली जाईल. मूल्यांकन अहवाल, उपलब्ध सुविधा, छायाचित्रे, संबंधित पुरावे आणि शाळांचे अभिलेख तपासल्यानंतरच पात्र शाळा निवडल्या जातील. जिल्हास्तरावर किमान तीन स्टार मानांकन मिळालेल्या आणि आपल्या गटात सर्वाधिक गुण मिळवणाऱ्या शाळांचा विचार होणार आहे. मात्र राज्यस्तरीय नामांकनासाठी फक्त चार आणि पाच स्टार मानांकन मिळालेल्या शाळाच पात्र ठरतील.

या प्रक्रियेबद्दल शिक्षणाधिकारी (माध्यमिक विभाग) अश्विनी लाठकर यांनी सांगितले, "स्वच्छ आणि हरित विद्यालय रेटिंग मूल्यांकन आणि पडताळणी पारदर्शक पद्धतीने केली जात आहे. शाळांमधील स्वच्छता, पिण्याचे पाणी, आरोग्यविषयक सुविधा आणि पर्यावरणपूरक उपक्रमांना प्राधान्य दिले जात आहे. गुणवत्तापूर्ण सुविधा असलेल्या पात्र शाळांची निकषांनुसार निवड करून राज्यस्तरीय स्पर्धेसाठी नामांकन पाठविण्यात येईल. या उपक्रमातून जिल्ह्यातील शाळांचा दर्जा उंचावण्यास मदत होईल."

वेळापत्रकाबद्दल अशी माहिती मिळाली आहे की, जिल्हास्तरीय मूल्यांकन, पडताळणी आणि मानांकनाची प्रक्रिया ३१ ऑक्टोबरपर्यंत पूर्ण करण्याचे नियोजन आहे. त्यानंतर निवडलेल्या आठ शाळांचे राज्यस्तरीय नामांकन १ ते ७ नोव्हेंबरदरम्यान ऑनलाइन पोर्टलवर सादर केले जाणार आहे.