पॅराग्वेत उनो बँक डबघाईला, ३० लाख खातेदारांचे पैसे अडकले; अध्यक्ष पेन्या यांचा राजीनामा

दक्षिण अमेरिकेतील पॅराग्वे या देशात सध्या राजकारण आणि अर्थकारण दोन्ही हादरले आहे. देशातील सर्वात मोठ्या डिजिटल बँकांपैकी एक असलेली 'उनो बँक' (Ueno Bank) अचानक डबघाईला आली. त्यामुळे ३० लाखांहून अधिक नागरिकांच्या ठेवी आणि बचत खाती गोठवण्यात आली आहेत. या बँकिंग संकटाची जबाबदारी स्वीकारत आणि लोकांचा संताप लक्षात घेऊन अध्यक्ष सँटियागो पेन्या (Santiago Peña) यांनी गुरुवारी राजीनामा दिला. या अचानक निर्णयामुळे संपूर्ण दक्षिण अमेरिकेत राजकीय उलथापालथ झाली आहे.

दोन दिवसांपूर्वी पॅराग्वेच्या मध्यवर्ती बँकेने (Central Bank) उनो बँक ताब्यात घेत असल्याची घोषणा केली. बँकेत निधीची तीव्र टंचाई होती, पैशांचे बेकायदेशीर वाटप झाले आणि वित्तीय नियम मोडले गेले, असे कारण देत मध्यवर्ती बँकेने हे कठोर पाऊल उचलले. त्यानंतर बँकेचे व्यवहार पूर्णपणे ठप्प झाले असून सुमारे ३० लाख ग्राहकांना स्वतःच्या हक्काच्या पैशांना हात लावता येत नाहीये.

अडकलेल्या पैशांत फक्त व्यावसायिक किंवा श्रीमंतांचा पैसा नाही. रोजचा खर्च भागवणारे सामान्य लोक, नोकरदार, ज्येष्ठ नागरिक आणि निवृत्तीवेतनधारक यांची कष्टाची कमाईही त्यात अडकली आहे. वित्तीय व्यवस्था सुरक्षित ठेवण्यासाठी आणि ठेवीदारांचे रक्षण करण्यासाठीच बँक ताब्यात घेतल्याचे मध्यवर्ती बँकेने स्पष्ट केले आहे. तरीही पैसे लगेच मिळत नसल्याने देशभरात भीती आणि संताप पसरला आहे.

पेन्या यांच्याकडे या संकटाच्या केंद्रस्थानी पाहिले जात आहे. उनो बँक चालवणाऱ्या पालक समूहात (Holding Company) त्यांचे समभाग होते. त्यांनी गेल्या वर्षी आपले शेअर्स विकल्याचा दावा केला आहे. मात्र त्यांच्या कारकिर्दीत या बँकेला अनेक बेकायदेशीर सवलती देण्यात आल्या, असा आरोप विरोधक करत आहेत. विरोधी पक्षाच्या खासदारांच्या म्हणण्यानुसार, राष्ट्रपतींच्या संरक्षणाखाली बँकेतून कोट्यवधी रुपयांचा निधी नियमबाह्य पद्धतीने वळवण्यात आला. मध्यवर्ती बँकेने उनो बँकेतील अनियमिततेकडे वारंवार लक्ष वेधले होते, पण पेन्या यांनी त्या इशाऱ्यांकडे दुर्लक्ष केले, असाही आरोप आहे. स्वतःच्या वैयक्तिक स्वार्थासाठी देशाची बँकिंग व्यवस्था धोक्यात आणल्याचा आरोप त्यांच्यावर करण्यात आला आहे.

पैसे अडकल्याने संतापलेले हजारो नागरिक राजधानीच्या रस्त्यावर उतरले. गुरुवारी हजारो आंदोलक संसदेबाहेर जमले आणि "आमचे पैसे परत द्या!" अशा घोषणा त्यांनी दिल्या. जमाव पांगवण्यासाठी पोलिसांनी अश्रूधुराच्या नळकांड्या फोडल्या आणि पाण्याचे फवारे (Water Cannons) वापरले.

अनेक कुटुंबांच्या घरगुती गरजा, वैद्यकीय उपचार आणि घराचे हप्ते अडकले आहेत. एका २१ वर्षांच्या विद्यार्थ्याने सांगितले, "आमच्या कुटुंबाकडे आता रोजच्या जेवणासाठीही पैसे शिल्लक नाहीत. राष्ट्रपतींनी आमचा विश्वासघात केला आहे." एका महिला ग्राहकाने सांगितले की घर घेण्यासाठी बँकेने कर्ज मंजूर केले, पण पैसे हस्तांतरित झाले नाहीत, त्यामुळे त्यांच्यावर रस्त्यावर येण्याची वेळ आली आहे.

वाढत्या निदर्शनांमुळे संसदेतील खासदारांनी पेन्या यांच्याविरोधात महाभियोगाची (Impeachment) कारवाई सुरू करण्याचा एकमुखी निर्णय घेतला. संकट गडद होत असताना पेन्या यांनी मध्यवर्ती बँकेचे प्रमुख कार्लोस कार्व्हाल्हो यांचा राजीनामा घेतला आणि नागरिकांना पाच दिवसांत पैसे परत करण्याचे आश्वासन दिले. तरीही लोकांचा संताप कमी झाला नाही. अखेर पेन्या यांनी सोशल मीडियावर व्हिडिओ संदेश टाकून राजीनाम्याची अधिकृत घोषणा केली.

उपराष्ट्रपती पेड्रो अलियाना (Pedro Alliana) हे आता राष्ट्रपतीपदाचा अतिरिक्त कार्यभार सांभाळणार आहेत. दरम्यान, मध्यवर्ती बँकेने लहान ठेवीदारांचे पैसे टप्प्याटप्प्याने परत देण्यास सुरुवात केली आहे. मात्र सगळे पैसे कधी मिळणार, याबद्दल अजूनही अनिश्चितता आहे.