नागपूरमध्ये आता ई-रिक्षा चालवण्यासाठी प्रशिक्षण सक्तीचे, आरटीओचा नवा नियम

रस्त्यांवर अपघातांची संख्या वाढल्यानंतर आणि चौकाचौकांत गोंधळाची परिस्थिती निर्माण झाल्यानंतर व्यवस्थेला जाग येते, असे म्हटले जाते. शहरांमध्ये पर्यावरणपूरक आणि खिशाला परवडणारे वाहन म्हणून हजारो ई-रिक्षा रस्त्यांवर आणल्या गेल्या, पण ती चालवणाऱ्यांची पात्रता तपासण्याचे काम वर्षानुवर्षे सरकारकडून राहूनच गेले.

अनुभव नसलेल्या ई-रिक्षा चालकांमुळे होणाऱ्या अपघातांचे प्रमाण आता टोकाला पोहोचल्यावर महाराष्ट्र परिवहन विभागाला याकडे लक्ष द्यावेसे वाटले. प्रादेशिक परिवहन कार्यालयाने (आरटीओ) नवा आदेश जारी करत स्पष्ट केले आहे की, यापुढे प्रशिक्षणाशिवाय कोणालाही ई-रिक्षाची चावी हातात मिळणार नाही. म्हणजेच जे काम रिक्षाचे चाक फिरण्याआधीच व्हायला हवे होते, ते आता शेकडो अपघातांनंतर मोठा निर्णय म्हणून पुढे आणले जात आहे.

सह परिवहन आयुक्त संदेश चव्हाण यांनी जारी केलेल्या नव्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, ई-रिक्षा चालकांना आता व्यावसायिक परवान्यासाठी मान्यताप्राप्त मोटार ड्रायव्हिंग स्कूलमधून दहा दिवसांचे प्रशिक्षण घेऊन डिप्लोमा मिळवावा लागणार आहे. यामध्ये पाच तासांच्या प्रात्यक्षिक सरावाचाही समावेश आहे.

यावर प्रश्न असा उपस्थित होतो की, जी व्यवस्था वर्षानुवर्षे परवाना आणि बॅजशिवाय बिनदिक्कत धावणाऱ्या ई-रिक्षांकडे दुर्लक्ष करत होती, ती केवळ पाच तासांच्या प्रशिक्षणाने रस्ते अचानक सुरक्षित करू शकेल का. तरीही नियम हा नियमच असतो. बॅज नसल्यास कारवाई होईल, अर्थात तपासणी करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना वेळ मिळाला तरच.

शहरातील बहुतांश ड्रायव्हिंग स्कूल गाडीच नसताना प्रमाणपत्र वाटण्याचे काम कसे चालवतात, हे सर्वज्ञात आहे. यावर आरटीओने इशारा दिला आहे की वाहन पोर्टलवर चुकीची माहिती दिल्यास किंवा बनावट प्रमाणपत्र वाटल्यास कायदेशीर पातळीवर कडक कारवाई केली जाईल. कागदोपत्री कडक दिसणाऱ्या या नियमाचा प्रत्यक्ष रस्त्यांवर किती परिणाम होतो, की हादेखील फक्त एक परिपत्रक बनून फायलींमध्ये दबून राहतो, हे आता पाहावे लागेल.

प्रादेशिक परिवहन विभागाने उशिरा का होईना, ई-रिक्षा चालकांना हौशी चालकांच्या वर्गातून बाहेर काढून व्यावसायिक चालकांच्या श्रेणीत आणले, यात दुमत नाही. या मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये अजूनही काही त्रुटी असल्या तरी, यावर गांभीर्याने काम केल्यास नागपूरसह राज्यातील शहरी आणि ग्रामीण भागांतील रस्त्यांवर अनुभवाशिवाय बेदरकारपणे धावणाऱ्या ई-रिक्षांमुळे होणाऱ्या अपघातांना काही प्रमाणात आळा बसू शकतो.

नव्या नियमांनुसार ड्रायव्हिंग स्कूलनाही काही अटी लागू करण्यात आल्या आहेत. प्रत्येक प्रशिक्षण केंद्राकडे स्वतःची गाडी असणे आवश्यक आहे आणि केंद्राकडे किमान एक ई-रिक्षा असणेही बंधनकारक आहे. फिटनेस आणि इन्शुरन्सची कागदपत्रे पूर्ण आणि अद्ययावत असावी लागतील. तपासणीनंतरच परवाना दिला जाईल, त्यासाठी दहा दिवसांचे फॉर्म 5 किंवा 5-बी प्रमाणपत्र मिळेल, ज्याची आरटीओकडून सखोल तपासणी केली जाईल.