संध्याकाळी घरात केर का काढू नये? गरुडपुराणाशी नेमका काय संबंध, जाणून घ्या
सूर्यास्तानंतर घरातील केर काढल्याने लक्ष्मी घरातून निघून जाते अशी समजूत आहे, पण गरुडपुराणात हा नियम थेट लिहिलेला नाही.
घर स्वच्छ ठेवणं हे फक्त आरोग्यासाठी गरजेचं नसतं, तर आपल्याकडे त्याला धार्मिक महत्त्वही दिलं जातं. सकाळी उठून घर झाडणं, फरशी पुसणं शुभ मानलं जातं. पण सूर्य मावळल्यानंतर घरातला केर काढू नये, असं आपल्या आज्या-पणज्यांपासून सांगितलं जातं. यामागे लक्ष्मी देवी, घरातली पॉझिटिव्ह एनर्जी आणि पूर्वजांशी निगडित काही समजुती आहेत असं म्हटलं जातं.
गरुडपुराणात मृत्यूनंतर काय संस्कार करावेत, दानधर्म कसा करावा, कसं वागावं याबद्दल बरेच नियम सांगितलेले आहेत. पण सध्या सगळीकडे रूढ असलेली 'सूर्यास्तानंतर केर काढू नये' ही प्रथा गरुडपुराणात जशीच्या तशी शब्दात लिहिलेली आहे, असं ठामपणे सांगता येत नाही.
मग सूर्यास्तानंतर केर काढणं का टाळलं जातं? पूर्वीच्या काळी घरात आजच्यासारखी लाईटची सोय नव्हती. त्यामुळे अंधारात झाडताना घरातलं धान्य, एखादी छोटी मौल्यवान वस्तू केरासोबत बाहेर जाण्याची भीती असायची. या साध्या व्यवहारी कारणाला पुढे धार्मिक रंग चढला. संध्याकाळची वेळ म्हणजे लक्ष्मी घरात येण्याची वेळ मानली जाते, त्यामुळे नेमकं याच वेळी केर बाहेर काढला तर घरातली भरभराटही सोबत निघून जाते, अशी श्रद्धा रुजली.
हिंदू परंपरेत लक्ष्मीला स्वच्छ आणि नीटनेटकं घर आवडतं असं मानलं जातं, म्हणून सकाळी घर आवरून केर बाहेर टाकण्याची पद्धत आहे. पण संध्याकाळी केर काढला तर घरातलं धन-धान्य, सुख-समृद्धी निघून जाऊ शकते, अशी धार्मिक समजूत आहे. ही केवळ श्रद्धेचा भाग आहे.
गरुडपुराणात जगणं, मरण, कर्म, दान-धर्म आणि मेल्यानंतरचा प्रवास याबद्दल बरेच विचार मांडलेले आहेत. पण 'सूर्यास्तानंतर केर काढू नये' हा नियम गरुडपुराणात स्पष्ट शब्दात लिहिलेला आहे, असं म्हणणं चुकीचं ठरेल. ही प्रथा वेगवेगळ्या लोकपरंपरा आणि घरगुती समजुतींमधून पुढे आलेली आहे.
आताच्या धावपळीच्या आयुष्यात कधीकधी रात्री किंवा संध्याकाळी घर साफ करणं भागच पडतं. अशा वेळी स्वच्छता आणि आरोग्याला प्राधान्य देणं गरजेचं आहे. तरीही धार्मिक श्रद्धा जपायची असेल तर काही घरांमध्ये केर लगेच बाहेर न टाकता एका कोपऱ्यात जमा करून ठेवला जातो आणि दुसऱ्या दिवशी सकाळी बाहेर टाकला जातो. पण ही काही सक्तीची पद्धत नाही, प्रत्येक घराची परंपरा वेगळी असू शकते.
सूर्यास्तानंतर केर काढू नये असं मानलं जात असलं तरी घरात कचरा साठून राहू देणं बरोबर नाही. ओला कचरा, उरलेलं अन्न किंवा घाणीचा वास येणारा कचरा असेल तर तो आरोग्यासाठी वेळेवर बाहेर टाकणं गरजेचं आहे. त्यामुळे धार्मिक प्रथा पाळताना स्वच्छता, आरोग्य आणि आजची जीवनशैली यांचा योग्य ताळमेळ बसवणं महत्त्वाचं ठरतं.
थोडक्यात, सूर्यास्तानंतर केर न काढण्याची प्रथा ही मुख्यतः धार्मिक समजुती आणि लोकपरंपरेतून आलेली आहे. लक्ष्मी घरातून निघून जाते किंवा पैसाअडका कमी होतो, अशी ही श्रद्धा आहे.
