दिवाळीत फटाके फोडताना डोळ्यांना इजेचा धोका, डॉ. वंदना जैन यांचा सावधगिरीचा सल्ला

दिवाळी म्हटली की घरात दिवे लागतात, सजावट होते, मिठाई खाल्ली जाते आणि फटाकेही फुटतात. कुटुंब आणि मित्रमंडळी एकत्र येतात. पण या आनंदात फटाक्यांचा धोका अनेकदा नजरेआड होतो. दिवाळीच्या काळात फटाक्यांमुळे जे अपघात होतात, त्यात डोळ्यांना गंभीर इजा होण्याचे प्रमाण जास्त असते. फटाक्यांमुळे डोळ्यांना होणाऱ्या दुखापती दरवर्षी हळूहळू वाढताना दिसत आहेत.

डॉ. अग्रवालस् आय हॉस्पिटलच्या चीफ स्ट्रॅटेजी ऑफिसर आणि हेड ऑफ क्लिनिकल सर्व्हिसेस डॉ. वंदना जैन यांनी याबद्दल सांगितले की, दिवाळी हा आनंदाचा काळ असला तरी डोळ्यांच्या सुरक्षिततेकडे दुर्लक्ष करू नये. फटाक्यांमुळे होणाऱ्या दुखापती किरकोळ जळजळ आणि भाजण्यापासून दृष्टीवर कायमचा परिणाम करणाऱ्या गंभीर इजेपर्यंत असू शकतात, असे त्या म्हणाल्या. मुलांवर मोठ्यांनी नेहमी लक्ष ठेवावे, फटाके फक्त मोकळ्या जागेत फोडावेत आणि सगळ्यांनी सुरक्षित अंतर ठेवावे, असेही त्यांनी सांगितले. डोळ्याला इजा झाली तर डोळे चोळू नयेत, घरगुती उपाय करू नयेत आणि लगेच वैद्यकीय मदत घ्यावी, असे त्यांचे म्हणणे आहे.

डोळा हा शरीरातील अतिशय नाजूक अवयव आहे. फटाक्याची छोटी ठिणगी किंवा एखादा कणही डोळ्याला गंभीर इजा करू शकतो. फटाके फोडणाऱ्यालाच नाही, तर आजूबाजूला उभ्या असलेल्यांनाही हा धोका असतो.

या माहितीत दिवाळीत होणाऱ्या डोळ्यांच्या दुखापतींचे प्रकार सांगितले आहेत. कॉर्नियावर ओरखडे येऊ शकतात, त्यामुळे वेदना, लालसरपणा, डोळ्यातून पाणी येणे आणि प्रकाश सहन न होणे अशी लक्षणे दिसू शकतात. स्फोटाच्या तीव्र दाबामुळे डोळ्याचा गोळा फुटू शकतो. गरम ठिणग्या किंवा ज्वालांमुळे पापण्या, पापण्यांचे केस आणि डोळ्याच्या पृष्ठभागाला भाजू शकते. उष्णता किंवा रासायनिक पदार्थांमुळे कंजंक्टिव्हाला इजा होऊ शकते. धूळ, राख किंवा फटाक्यांचे कण डोळ्यात गेल्यास जळजळ आणि इतर नुकसान होऊ शकते. स्फोटामुळे डोळ्याच्या आत रक्तस्राव होऊ शकतो, रेटिनाला गंभीर इजा होऊन दृष्टी धूसर होऊ शकते किंवा कायमची जाऊ शकते, आणि फटाक्यातील रसायने डोळ्यात गेल्यास जळजळ किंवा भाजण्याची इजा होऊ शकते.

टाळण्यासाठी सुचवलेल्या गोष्टींमध्ये फटाके मोकळ्या जागेत फोडणे, संरक्षक साधने वापरणे, फटाके पेटवताना हाताच्या अंतराएवढे आणि पाहताना किमान पाच मीटर अंतर ठेवणे, फटाके चेहऱ्याजवळ न धरणे, कॉन्टॅक्ट लेन्स काढून ठेवणे, सिंथेटिक कपडे टाळणे, वापरलेले फटाके पाण्याच्या बादलीत भिजवणे, आग लागल्यास पाणी आणि वाळूची बादली जवळ ठेवणे, न फुटलेल्या फटाक्याला हात न लावणे आणि मुलांना मोठ्यांशिवाय फटाके फोडू न देणे यांचा समावेश आहे.

डोळ्यांना इजा झाल्यास लगेच वैद्यकीय मदत घ्यावी, असे यात म्हटले आहे. धूर, धूळ किंवा राखेमुळे जळजळ होत असेल तर डोळे चोळू नयेत आणि किमान २० मिनिटे स्वच्छ पाण्याने धुवावेत. त्रास कमी न झाल्यास वैद्यकीय सल्ला घ्यावा. डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय मलम, आय ड्रॉप्स किंवा घरगुती उपाय वापरू नयेत. डोळ्यात काही घुसल्याची किंवा छेद गेल्याची शंका असेल तर डोळे धुवू नयेत आणि दाबही देऊ नये, तर कठीण संरक्षक कवच ठेवून तातडीने आपत्कालीन मदत घ्यावी. इजा किरकोळ वाटली किंवा दृष्टी सामान्य असली तरी उशीर करू नये. वेदना, लालसरपणा, धूसर दिसणे, प्रकाश सहन न होणे किंवा सतत पाणी येणे अशी लक्षणे दिसल्यास नेत्रतज्ज्ञांकडून लगेच तपासणी करून घ्यावी. आपत्कालीन सेवेसाठी 95949 03809 या क्रमांकावर संपर्क साधता येईल.