C-390 विमानांच्या निर्मितीसाठी नागपूरचा विचार, एम्ब्रेर आणि महिंद्रा यांची तयारी

भारतीय हवाई दलाने (IAF) आपल्या मीडियम ट्रान्सपोर्ट एअरक्राफ्ट (MTA) कार्यक्रमासाठी C-390 मिलेनियम हे विमान निवडले, तर नागपूर लवकरच विमान निर्मितीचे मोठे केंद्र बनू शकते. ब्राझीलची एरोस्पेस कंपनी एम्ब्रेर (Embraer) आणि महिंद्रा समूह यांनी या विमानाच्या फायनल असेंब्ली लाइनसाठी (FAL) नागपूरची संभाव्य ठिकाण म्हणून निवड केली आहे. प्रस्तावित अब्जावधी डॉलरच्या संरक्षण कार्यक्रमात शहरात सुमारे 80 लष्करी वाहतूक विमाने तयार होण्याची शक्यता यातून निर्माण झाली आहे.

एम्ब्रेर आणि महिंद्रा सध्या महाराष्ट्र सरकारसोबत प्रस्तावित औद्योगिक आणि सहाय्यक व्यवस्था उभारण्यासाठी लागणाऱ्या तयारीच्या प्रक्रियेवर काम करत आहेत. मात्र भारत सरकारने C-390 मिलेनियम निवडले आणि IAF च्या MTA कार्यक्रमांतर्गत ऑर्डर दिली, तरच ही सुविधा उभी राहील, असे कंपन्यांनी स्पष्ट केले आहे.

भारतात विमानाच्या स्थानिक निर्मितीची आणि सहाय्य व्यवस्थेची उभारणी करण्यासाठी चर्चा आणि नियोजन सुरू असल्याचे दोन्ही कंपन्यांनी सांगितले. हा कार्यक्रम त्यांच्या भागीदारीला मिळाला, तर लागणाऱ्या औद्योगिक सुविधा झटपट उभ्या राहाव्यात म्हणून महाराष्ट्र सरकारसोबत संबंधित प्रक्रिया पूर्ण करण्याचेही काम चालू आहे.

नागपुरातील प्रस्तावित सुविधा अत्याधुनिक एरोस्पेस उत्पादन केंद्र म्हणून डोळ्यासमोर ठेवली आहे. विमानाची जोडणी, सिस्टीम इंटिग्रेशन आणि मॅन्युफॅक्चरिंग इंजिनिअरिंग यांसारख्या क्षमता शहरात येतील, तसेच स्थानिक एरोस्पेस सप्लाय चेनच्या विकासालाही चालना मिळेल, असे म्हटले आहे. त्यामुळे भारताच्या एरोस्पेस आणि संरक्षण निर्मितीच्या नकाशावर नागपूरचे स्थान बळकट होऊ शकते.

नागपूरसाठी या प्रस्तावाला विशेष महत्त्व आहे, कारण त्यातून पूरक उद्योग, इंजिनिअरिंग कंपन्या, सुटे भाग तयार करणारे उत्पादक, कुशल रोजगार आणि देखभालीशी संबंधित कामाच्या संधी निर्माण होऊ शकतात.

हवाई दलाला सुमारे 80 मीडियम ट्रान्सपोर्ट एअरक्राफ्ट घ्यायची आहेत. सोव्हिएत मूळची जुनी होत चाललेली AN-32 आणि IL-76 ही वाहतूक विमाने बदलण्यासाठी ही खरेदी आहे. C-390 मिलेनियमची स्पर्धा एअरबस A400M आणि लॉकहीड मार्टिन C-130J सुपर हर्क्युलिस यांसारख्या विमानांशी आहे. हवाई दलाकडे आधीपासून 12 C-130J विमाने आहेत.

C-390 मिलेनियम हे एम्ब्रेरने तयार केलेले दोन इंजिनांचे जेट-चलित लष्करी वाहतूक विमान आहे. त्याची वहन क्षमता 26 टनांपर्यंत आहे. सैनिक आणि मालवाहतूक, एअरड्रॉप, वैद्यकीय स्थलांतर, शोध आणि बचाव, आग विझवणे आणि मानवतावादी मोहिमा अशा अनेक कामांसाठी ते वापरता येते. तात्पुरत्या किंवा कच्च्या धावपट्टीवरूनही ते चालवण्यासाठी तयार केले आहे.

महिंद्रा समूहाचे ग्रुप एक्झिक्युटिव्ह बोर्डाचे सदस्य विनोद सहाय यांनी सांगितले की, भारतात जागतिक पातळीवर स्पर्धात्मक एरोस्पेस व्यवस्था उभी करण्यासाठी आणि देशाच्या आत्मनिर्भर भारत उपक्रमाशी सुसंगत उत्पादन व तंत्रज्ञान क्षमता निर्माण करण्यासाठी कंपनी कटिबद्ध आहे. एम्ब्रेर डिफेन्स अँड सिक्युरिटीचे अध्यक्ष आणि सीईओ बॉस्को दा कोस्टा ज्युनियर (Bosco da Costa Junior) यांनी सांगितले की, असेंब्ली सुविधेसाठी नागपूरची संभाव्य ठिकाण म्हणून निवड हे भारतात दीर्घकालीन एरोस्पेस व्यवस्था उभी करण्याच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल आहे.

प्रस्तावित औद्योगिकीकरण कार्यक्रमात एम्ब्रेरचे एरोस्पेस इंजिनिअरिंग आणि विमान निर्मितीतील कौशल्य आणि महिंद्राची उत्पादन क्षमता व भारतातील प्रस्थापित औद्योगिक जाळे एकत्र येणार आहे.

C-390 कार्यक्रमासाठी या दोन कंपन्यांमधील भागीदारी गेली दोन वर्षे पुढे सरकत आहे. एम्ब्रेर आणि महिंद्रा यांनी फेब्रुवारी 2024 मध्ये सामंजस्य करार केला आणि ऑक्टोबर 2025 मध्ये धोरणात्मक सहकार्य करार केला. IAF च्या MTA गरजेसाठी C-390 मिलेनियम मिळवण्याचा प्रयत्न एकत्र करणे हा त्यामागचा उद्देश आहे.

त्यांच्या सहकार्यात औद्योगिकीकरण, स्थानिक निर्मिती, विमान जोडणी, सप्लाय चेनचा विकास आणि MRO (मेंटेनन्स, रिपेअर अँड ओव्हरहॉल) कामांचा समावेश आहे. फेब्रुवारी 2026 मध्ये कंपन्यांनी भारतात C-390 मिलेनियमची MRO क्षमता उभारण्याच्या दिशेने काम करण्याची योजनाही जाहीर केली, मात्र MTA कार्यक्रमांतर्गत विमान निवडले गेले तरच.

हा प्रस्ताव प्रत्यक्षात आला, तर नागपूर केवळ जोडणीचे ठिकाण न राहता निर्मिती, इंजिनिअरिंग, देखभाल आणि सप्लाय चेन विकासाचेही केंद्र बनू शकते. तरीही हा प्रकल्प IAF च्या MTA खरेदी प्रक्रियेच्या निकालावर आणि भारत सरकार C-390 मिलेनियम निवडते की नाही, यावर अवलंबून आहे.