पडल्यानंतर वर्षभर पाठदुखी, ७५ वर्षीय महिलेच्या मणक्यावर बलून किफोप्लास्टी

किरकोळ वाटणाऱ्या एका पडण्याच्या घटनेनंतर एका ७५ वर्षीय महिलेला जवळपास वर्षभर मधल्या आणि खालच्या पाठीत सतत वेदना होत होत्या. कोणतीही मोठी दुखापत झालेली नसतानाही त्यांची पाठदुखी कमी झाली नाही आणि त्याचा परिणाम त्यांच्या रोजच्या जगण्यावर आणि कामांवर होत होता.

ठाणे येथील किम्स हॉस्पिटल्समध्ये या महिलेची तपासणी झाली. तिथले कन्सल्टंट स्पाइन सर्जरी तज्ज्ञ डॉ. अमोघ झावर यांनी ही तपासणी केली. पुढील तपासण्या आणि इमेजिंगनंतर रुग्णाच्या L2 मणक्यात ऑस्टिओपोरोसिसमुळे झालेले व्हर्टिब्रल कॉम्प्रेशन फ्रॅक्चर (OVCF) असल्याचे आढळले. मणक्याची हाडे कमजोर झाल्याने ती दबली गेली किंवा त्यांची उंची कमी झाली, की असे फ्रॅक्चर होऊ शकते. ऑस्टिओपोरोसिस हे त्यामागील सर्वात सामान्य कारणांपैकी एक आहे. निरोगी मणक्याला इजा न करणाऱ्या तुलनेने किरकोळ दुखापतीनंतरही असे फ्रॅक्चर होऊ शकते, असे यात म्हटले आहे.

ज्येष्ठ व्यक्तींमध्ये किरकोळ पडल्यानंतर पाठदुखी दीर्घकाळ राहिली, तर त्यामागे मणक्याच्या हाडाचे व्हर्टिब्रल कॉम्प्रेशन फ्रॅक्चर असण्याची शक्यता असते. ऑस्टिओपोरोसिसमुळे हाडे कमजोर होतात आणि हाडे कमजोर असतील तर धोकाही जास्त असतो. डॉ. झावर यांनी फ्रॅक्चर झालेल्या मणक्याला स्थिरता देण्यासाठी मिनिमली इन्व्हेसिव्ह स्पाइन सर्जरी करण्याचा सल्ला दिला.

त्यानुसार रुग्णावर बलून किफोप्लास्टी (Balloon Kyphoplasty) ही आधुनिक स्पाइन सर्जरी करण्यात आली. फ्रॅक्चर झालेल्या मणक्याला स्थिरता देणे आणि कमी झालेली काही उंची परत मिळवण्यास मदत करणे, हा या तंत्राचा उद्देश आहे. त्वचेवरून एक छोटा मार्ग तयार करून फ्रॅक्चर झालेल्या मणक्यात विशेष प्रकारचा बलून घातला जातो. तो काळजीपूर्वक फुगवून जागा तयार केली जाते आणि मणक्याचा आकार पूर्ववत करण्यास मदत होते. आवश्यक सुधारणा झाल्यावर बलून काढला जातो आणि मणक्याला स्थिरता देण्यासाठी वैद्यकीय बोन सिमेंट भरले जाते.

ही संपूर्ण प्रक्रिया स्थानिक भूल देऊन सुमारे ३० मिनिटांत पूर्ण झाली. सुईच्या आकाराच्या छोट्या मार्गातून ती केल्यामुळे टाके घालण्याची गरज पडली नाही आणि रुग्णाला त्याच दिवशी घरी जाता आले.

या प्रकरणाची माहिती देताना किम्स हॉस्पिटल्स ठाणे येथील कन्सल्टंट स्पाइन सर्जरी तज्ज्ञ डॉ. अमोघ झावर म्हणाले, "ऑस्टिओपोरोसिसमुळे होणारे मणक्याचे फ्रॅक्चर अनेकदा दुर्लक्षित राहू शकते, विशेषतः जेव्हा ते किरकोळ वाटणाऱ्या पडण्याच्या घटनेनंतर झालेले असते. ज्येष्ठ व्यक्तीला सतत पाठदुखी होत असल्यास, ती केवळ वयामुळे होणारी सामान्य वेदना म्हणून दुर्लक्षित करू नये. या रुग्णाच्या बाबतीत इमेजिंगच्या मदतीने मणक्याचे फ्रॅक्चर ओळखता आले आणि मिनिमली इन्व्हेसिव्ह पद्धतीने वेदनांचे मूळ कारण दूर करता आले."

डॉ. झावर पुढे म्हणाले, "बलून किफोप्लास्टीमुळे फ्रॅक्चर झालेल्या मणक्याला यांत्रिक स्थिरता मिळते आणि मणक्याची उंची पूर्ववत करण्यास मदत होऊ शकते. अतिशय छोट्या मार्गातून ही प्रक्रिया केली जात असल्याने योग्य प्रकारे निवडलेल्या रुग्णांना कमी वेळेत प्रक्रिया पूर्ण होणे आणि लवकर हालचाल सुरू करता येणे याचा फायदा होऊ शकतो. मात्र, या प्रक्रियेमुळे फ्रॅक्चरवर उपचार होतो; भविष्यात पुन्हा फ्रॅक्चर होण्याचा धोका कमी करण्यासाठी मूळ ऑस्टिओपोरोसिसवरही उपचार करणे आवश्यक आहे."

प्रक्रियेनंतर रुग्णाच्या प्रकृतीवर लक्ष ठेवण्यात आले. हाडांची ताकद वाढवण्यासाठी आणि पुढे फ्रॅक्चर होण्याचा धोका कमी करण्यासाठी ऑस्टिओपोरोसिसवरील वैद्यकीय उपचारही सुरू ठेवण्यात आले. डॉक्टरांच्या मते, फ्रॅक्चर होईपर्यंत ऑस्टिओपोरोसिसची कोणतीही स्पष्ट लक्षणे दिसत नाहीत, त्यामुळे हा आजार अनेकदा लक्षात येत नाही. ज्येष्ठ व्यक्तींमध्ये किरकोळ पडल्यानंतर अचानक किंवा सतत पाठदुखी, शरीराच्या ठेवणीत किंवा उंचीत बदल, किंवा हालचाल करताना अडचणी येत असतील, तर वैद्यकीय तपासणी करणे गरजेचे आहे, असेही डॉक्टरांनी म्हटले आहे.

या प्रकरणातून ज्येष्ठ रुग्णांमध्ये मणक्याच्या फ्रॅक्चरकडे केवळ वेदना कमी करण्याच्या दृष्टीने न पाहता त्यामागील कारणावरही उपचार करण्याचे महत्त्व अधोरेखित होते. खराब झालेल्या मणक्याला स्थिरता देऊन तातडीची समस्या दूर करता येते, तर ऑस्टिओपोरोसिसवर योग्य उपचार करणे हे मणक्याचे आणि शरीरातील इतर हाडांचे दीर्घकाळ संरक्षण करण्यासाठी अत्यावश्यक आहे.