डेटा सेंटरवर २०५० पर्यंत ३० ट्रिलियन डॉलरपेक्षा जास्त खर्चाचा अंदाज, परताव्याचा प्रश्न कायम
AI चा वापर वाढत असल्याने जगभरात डेटा सेंटर उभारण्याची लाट आली आहे. एवढ्या गुंतवणुकीतून नफा किती मिळेल, याबद्दल मात्र अजून अनिश्चितता आहे.
कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (AI) वापर वाढत चालल्याने जगभरातल्या तंत्रज्ञान क्षेत्रात गुंतवणुकीची मोठी लाट आली आहे. AI मॉडेल्स चालवायला सर्व्हर, अत्याधुनिक चिप्स, डेटा स्टोरेज आणि प्रचंड संगणकीय क्षमता लागते. त्यासाठी डेटा सेंटरची मागणी झपाट्याने वाढत आहे.
या पार्श्वभूमीवर २०५० पर्यंत जगभरातील डेटा सेंटरवरचा एकूण भांडवली खर्च ३० ट्रिलियन डॉलरपेक्षा जास्त होऊ शकतो, असा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. मात्र एवढ्या मोठ्या गुंतवणुकीतून अपेक्षित परतावा मिळेल का, हा प्रश्न आता अर्थतज्ज्ञ आणि उद्योग क्षेत्रात चर्चेचा विषय झाला आहे.
चॅटबॉटपासून औद्योगिक ऑटोमेशन, सॉफ्टवेअर, आरोग्यसेवा, वाहन उद्योग आणि संरक्षण क्षेत्रापर्यंत AI तंत्रज्ञानाचा वापर पसरत आहे. AI मॉडेल्सना प्रचंड डेटावर प्रक्रिया करावी लागते, त्यासाठी शक्तिशाली GPU आणि इतर संगणकीय उपकरणे लागतात. म्हणूनच मोठ्या तंत्रज्ञान कंपन्या जगभरात नवी डेटा सेंटर उभारत आहेत.
हा खर्च फक्त इमारतींपुरता नसतो. सर्व्हर, GPU, मेमरी, नेटवर्किंग उपकरणे, स्टोरेज, कूलिंग सिस्टीम आणि वीजपुरवठा यावरही मोठी रक्कम जाते. विशेष म्हणजे ही उपकरणे काही वर्षांनी अपग्रेड करावी लागतात. त्यामुळे डेटा सेंटरमधली गुंतवणूक एकदाच करायचा खर्च नाही, तर ती दीर्घकाळ चालणारी प्रक्रिया ठरणार आहे.
AI क्षेत्राचा विस्तार होत राहिला, तर पुढच्या काही दशकांत डेटा सेंटरसाठी लागणारी संगणकीय क्षमता अनेक पटींनी वाढू शकते. त्यासाठी मोठ्या संख्येने नवी डेटा सेंटर उभारावी लागतील, तसेच जुन्या केंद्रांमध्येही अत्याधुनिक उपकरणे बसवावी लागतील.
त्याबरोबर विजेची मागणीही मोठ्या प्रमाणात वाढणार आहे. AI डेटा सेंटरना सतत आणि मोठ्या क्षमतेचा वीजपुरवठा लागतो. त्यामुळे ऊर्जा निर्मिती, पॉवर ग्रिड, ट्रान्समिशन आणि कूलिंग यंत्रणा यांच्यावरही अतिरिक्त गुंतवणूक करावी लागेल. परिणामी AI चा विस्तार फक्त तंत्रज्ञान क्षेत्रापुरता न राहता ऊर्जा आणि पायाभूत सुविधा क्षेत्रावरही परिणाम करू शकतो.
AI मध्ये पैसा ओतला जात असला, तरी त्यातून मिळणारा आर्थिक परतावा निश्चित नाही. AI मुळे कंपन्यांची उत्पादकता मोठ्या प्रमाणात वाढेल, कामाचा वेग वाढेल आणि नव्या बाजारपेठा तयार होतील, या अपेक्षेवर सध्या मोठी गुंतवणूक होत आहे. पण एवढी व्यापक उत्पादकता वाढ प्रत्यक्ष अर्थव्यवस्थेत किती वेगाने दिसेल, याबद्दल अजूनही अनिश्चितता आहे.
AI च्या माध्यमातून कंपन्यांना अपेक्षित महसूल आणि नफा मिळाला नाही, तर डेटा सेंटरवरच्या प्रचंड खर्चाचे आर्थिक गणित बदलू शकते. म्हणून पुढच्या काळात AI ची खरी परीक्षा फक्त तंत्रज्ञान किती वेगाने विकसित होते एवढ्यापुरती नसेल. प्रत्यक्षात उत्पादकता, महसूल आणि नफा किती निर्माण होतो, याचीही ती असेल. त्यामुळे २०५० पर्यंतचा ३० ट्रिलियन डॉलरचा संभाव्य खर्च जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी मोठी गुंतवणूक आणि तितकेच मोठे आर्थिक आव्हान ठरू शकतो.
