सर्बिया, ब्राझील, इस्रायलच्या निकालांनंतर उजव्या राजकारणाला उतरती कळा?

सर्बिया, ब्राझील आणि इस्रायलमधील निवडणूक निकाल, तसेच मध्यावधी निवडणुकीच्या तोंडावर अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांची घटलेली लोकप्रियता, यातून उजव्या विचारसरणीच्या राजकारणाला नकार, भ्रष्टाचाराविरुद्धचा संताप आणि भक्कम अर्थव्यवस्थेला पसंती स्पष्टपणे दिसते, असे या वृत्तात म्हटले आहे.

सर्बियाचे दीर्घकाळ सत्तेत असलेले ताकदवान नेते अलेक्झांडर वुचिच यांनी संसदीय निवडणुकीत पराभव मान्य केला आहे. विरोधी "स्टुडंट लिस्ट"ला संसदेत पूर्ण बहुमत मिळाल्याचे त्यांनी जाहीर केले. सुरुवातीचे निकाल आल्यानंतर देशाला उद्देशून बोलताना, नमुना मतमोजणीच्या आधारे सत्ताधारी पक्षाला फटका बसल्याचे त्यांनी मान्य केले.

ही निवडणूक अतिशय अटीतटीची झाली. मतदानाचे प्रमाण मोठे होते आणि तणावही वाढला होता. एका बाजूला अध्यक्ष वुचिच आणि त्यांचा उजव्या विचारांचा सर्बियन प्रोग्रेसिव्ह पक्ष होता, तर दुसऱ्या बाजूला विद्यार्थ्यांच्या नेतृत्वाखालील गट होते. या विद्यार्थ्यांना लोकांचा मोठा पाठिंबा मिळाला आहे. सरकारने भ्रष्टाचार केला आणि लोकशाही संस्था कमकुवत केल्या, असा आरोप त्यांनी केला.

ब्राझीलमध्ये उजव्या विचारांचे अध्यक्षपदाचे उमेदवार फ्लावियो बोल्सोनारो यांना मतदारांनी नाकारले. निकालानंतर लगेचच भ्रष्टाचाराच्या आरोपांखाली तुरुंगात जावे लागेल या भीतीने ते अमेरिकेला गेले. त्यांचे हे स्वयंघोषित हद्दपारपण आश्चर्यकारक नाही. ट्रम्प यांच्या कडव्या प्रशासनाचे फ्लावियो आणि त्यांचे वडील जैर बोल्सोनारो या दोघांशीही जवळचे संबंध आहेत. जैर बोल्सोनारो 2022 मध्ये लुला यांच्याकडून झालेला पराभव उलटवण्याचे प्रयत्न फसल्यानंतर आजही मायदेशी नजरकैदेत आहेत.

ब्राझीलमध्ये विद्यमान डाव्या विचारांचे अध्यक्ष लुईझ इनासियो लुला दा सिल्वा यांनी निर्णायक फेरीत विजय मिळवला. फ्लावियो बोल्सोनारो पत्नी आणि मुलींसह बुधवारी पहाटे मायामीतील ओपा-लोका एक्झिक्युटिव्ह विमानतळावर खासगी विमानाने उतरले. ते अमेरिकेत नेमके कसे पोहोचले, याचे तपशील अजून समोर येत आहेत. ब्राझीलची निवडणूक प्रक्रिया "खूप विचित्र" होती, असे मत ट्रम्प यांनी पुन्हा मांडले. मात्र बोल्सोनारो यांच्या अध्यक्षपदाच्या दाव्यात आपण "पडणार नाही", असे त्यांनी माध्यमांना सांगितले.

इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू आणि त्यांचा उजव्या विचारांचा लिकुड पक्षही अडचणीत आहे. जेरुसलेम, तेल अवीव आणि हैफा येथे शेकडो इस्रायली नागरिक रस्त्यावर उतरले असून ते ज्यू-अरब सरकार स्थापन करण्याची मागणी करत आहेत. आंदोलकांनी "Freedom for all, from the river to the sea" आणि "Yes to a Jewish-Arab government" अशा घोषणा लिहिलेले फलक हातात धरले होते. सर्वसमावेशक कारभारासाठी आंदोलकांचा एकत्रित आग्रह यातून दिसतो. मतदारांना आकर्षित करण्यासाठी इराणकडून इस्रायलवर झालेल्या नकली अणुहल्ल्यासह सर्व काही करूनही नेतान्याहू यांना स्पष्ट कौल मिळाला नाही.

अमेरिकेतही परिस्थिती वेगळी नाही. इस्रायलसाठी लढल्या जात असलेल्या इराण युद्धावर करदात्यांचा पैसा का खर्च करायचा, असा प्रश्न अधिकाधिक अमेरिकन नागरिक अध्यक्षांना विचारत आहेत. मध्यावधी निवडणुकीआधी ट्रम्प यांची लोकप्रियता ऐतिहासिक नीचांकावर आहे. राष्ट्रीय मतदान सरासरीनुसार सुमारे 36 ते 37 टक्के लोक त्यांच्या कामाला पसंती देतात, तर सुमारे 61 टक्के नापसंती दर्शवतात. महागाई, घटलेली क्रयशक्ती आणि गगनाला भिडलेले इंधनाचे दर यामुळे अमेरिकन नागरिकांमध्ये सत्ताधाऱ्यांविरुद्ध तीव्र नाराजी आहे.