पुण्याच्या प्राणिसंग्रहालयातील कर्मचारी ठेवणार प्राण्यांतून माणसाला होणाऱ्या संसर्गावर लक्ष

पुणे, ७ नोव्हेंबर २०२६: पुण्यातील राजीव गांधी प्राणिसंग्रहालयात वन्यप्राण्यांना हाताळण्यापासून पिंजरे साफ करण्यापर्यंत आणि तपासणीसाठी नमुने गोळा करण्यापर्यंत रोज कामे करणारे कर्मचारी आता एक महत्त्वाची भूमिका बजावू शकतात. प्राण्यांकडून माणसाला होणारे आजार पसरण्याआधीच ओळखण्यात त्यांचा वाटा असू शकतो.

राष्ट्रीय एक आरोग्य अभियानांतर्गत एक नवा देखरेख उपक्रम सुरू झाला आहे. त्यात प्राणिसंग्रहालयातील कामगार, प्राण्यांची देखभाल करणारे आणि पशुवैद्यकीय कर्मचारी यांना केंद्रस्थानी ठेवले आहे. प्राण्यांतून माणसात पसरणारे झुनोटिक संसर्ग अगदी सुरुवातीच्या टप्प्यावर ओळखणे हा यामागचा उद्देश आहे.

या प्रकल्पाचे नाव "भारतातील निवडक प्राणिसंग्रहालयांमध्ये माणूस आणि प्राणी यांचा जवळचा संपर्क येणाऱ्या ठिकाणी एक आरोग्य सेंटिनल देखरेख यंत्रणा उभारणे" असे आहे. प्राणिसंग्रहालयातील प्राण्यांमध्ये होणाऱ्या संसर्गांचा पद्धतशीर मागोवा घेणे, कामगारांना कामामुळे असलेल्या आरोग्य धोक्यांचे मूल्यमापन करणे आणि रोगजंतू एका प्रजातीतून दुसऱ्या प्रजातीत जात असल्याची पूर्वसूचना देणारी चिन्हे शोधणे, ही त्याची उद्दिष्टे आहेत.

हा उपक्रम चार संस्थांच्या सहकार्याने राबवला जात आहे. भारतीय वैद्यकीय संशोधन परिषदेची राष्ट्रीय विषाणूशास्त्र संस्था (ICMR-NIV), पुणे; नागपूरमधील राष्ट्रीय एक आरोग्य संस्था; भारती विद्यापीठ आणि पुण्याचे प्राणिसंग्रहालय यात सहभागी आहेत.

वन्यप्राणी, त्यांची विष्ठा आणि तपासणीचे नमुने यांच्याशी वारंवार संपर्क येत असल्याने प्राणिसंग्रहालयातील कामगारांना विशेष धोका असल्याचे मानले जाते. या यंत्रणेतून प्राण्यांमधील संसर्गांची माहिती गोळा होईल. त्याचबरोबर प्राण्यांच्या जवळून काम करणाऱ्या लोकांना असलेल्या संभाव्य धोक्यांवरही लक्ष ठेवले जाईल.

केंद्र सरकारने अँथ्रॅक्स, रेबीज, निपाह, लेप्टोस्पायरोसिस, mpox आणि झिका यांसह काही झुनोटिक आजारांना देखरेख आवश्यक असलेले प्राधान्याचे धोके म्हणून निश्चित केले आहे.