दिवाळीत पुण्यातून खासगी बसचे भाडे चौपट, आरटीओची विशेष मोहीम सुरू असूनही प्रवाशांना फटका

दिवाळीच्या गर्दीत पुण्यातून गावी निघालेल्या प्रवाशांना खासगी बसच्या तिकिटासाठी अजूनही भरमसाट पैसे मोजावे लागत आहेत. काही प्रकरणांत भाडे नेहमीच्या दराच्या जवळपास चौपट आहे. पुणे प्रादेशिक परिवहन कार्यालयाने (आरटीओ) बसचालकांविरुद्ध विशेष मोहीम सुरू केली आहे, तरीही हे चित्र बदललेले नाही.

यवतमाळला जाणारे सौरभ काकलिया म्हणाले, "दरवर्षी तीन ते चार पट जास्त दर असतात. मी गुरुवारी यवतमाळला जात आहे आणि 4,500 रुपयांचे तिकीट काढले आहे." इंदूरला जाणारे अंकुश खोले यांनी सांगितले, "मी 5 नोव्हेंबरला इंदूरला जात आहे. एक महिना आधी तिकीट काढले, तेव्हा 5,000 रुपये पडले. नेहमीचे दर 1,200 ते 1,800 रुपयांदरम्यान असतात. आता तर ते आणखी जास्त असेल."

खासगी चालक आणि ऑनलाइन बुकिंग प्लॅटफॉर्म दिशाभूल करणारे भाडे दाखवत आहेत आणि परवानगी असलेल्या मर्यादेपेक्षा खूप जास्त रक्कम घेत आहेत, असा नागरिकांचा आरोप आहे. त्यामुळे सुरू असलेल्या कारवाईचा किती परिणाम होतो, असा प्रश्न उभा राहिला आहे.

कार्यकर्त्या प्राजक्ता कुलकर्णी यांनी बुधवारी सांगितले की, खासगी बसचालकांकडून होणाऱ्या जादा भाडेआकारणीबद्दल त्यांनी 23 ऑक्टोबरला आरटीओत जाऊन अर्चना गायकवाड यांची भेट घेतली आणि तक्रार दिली. आरटीओने चालकांना नोटिसा पोस्टाने पाठवल्याचे सांगितले, असे कुलकर्णी म्हणाल्या. सणाची गर्दी वाढण्याआधीच भाडे चढले होते, मग कारवाईला उशीर का झाला, असा त्यांचा सवाल आहे.

"आम्ही पुणे आरटीओत अर्चना गायकवाड यांना भेटलो आणि 23 ऑक्टोबरला खासगी टूर ऑपरेटरच्या जादा भाड्याबद्दल तक्रारही दिली. माझा आरटीओला प्रश्न आहे की ही कारवाई पोस्टाने पत्रे पाठवून का केली जाते? ऑपरेटरला नोटीस कधी मिळणार आणि तो उत्तर कधी देणार? तिकिटाचे दर तेव्हाच जास्त होते, त्यामुळे आरटीओने किमान दीड महिन्यापूर्वी कारवाई सुरू करायला हवी होती," असे त्या म्हणाल्या.

ऑनलाइन बुकिंग प्लॅटफॉर्मवर जाहिरात केलेले भाडे आणि प्रत्यक्ष बुकिंगच्या वेळी दिसणारी किंमत यांत मोठा फरक आहे, असा दावा कुलकर्णी यांनी केला. Raj Ratan Travel, Purple Travels आणि Verma Travels यांचा उदाहरण म्हणून उल्लेख करत त्यांनी सांगितले की, 5 नोव्हेंबरचे तिकीट 6,000 ते 7,000 रुपयांदरम्यान दाखवले जात होते. काही अॅप-आधारित प्लॅटफॉर्म मुख्य पानावर सुरुवातीला सुमारे 4,500 रुपये भाडे दाखवतात, पण सीट निवडण्याच्या पानावर गेल्यावर किंमत 5,000 रुपयांपेक्षा जास्त होते, असेही त्या म्हणाल्या.

4 नोव्हेंबरला आरटीओतून फोन आला, असे कुलकर्णी यांनी सांगितले. जादा भाडे घेणाऱ्या ट्रॅव्हल ऑपरेटरना दंड करता येईल, पण तिकीट बुकिंग अॅपवरील कारवाई सायबर पोलीसांच्या अखत्यारीत येते, असे अधिकाऱ्यांनी कळवल्याचे त्यांनी सांगितले. तक्रारीनंतर Prasanna Purple Travels शी संबंधित एका तिकीट विक्रेत्याने इंदूरचे तिकीट 3,000 रुपयांत करून देण्याची तयारी दाखवली, पण ती ऑफर त्यांनी नाकारली. इतर प्रवासी जास्त पैसे देत असताना फक्त तक्रारदारांना स्वस्त तिकीट देणे योग्य आहे का, असा त्यांचा प्रश्न आहे. ऑपरेटरना झालेल्या दंडाचा फायदा आधीच चढ्या दराने तिकीट काढलेल्या प्रवाशांना होणार का, हा त्यांचा मुख्य प्रश्न असून, जादा भाडे दिलेल्या प्रवाशांना दाद मागायला जागा राहू नये यासाठी परिवहनमंत्री प्रताप सरनाईक यांनी हस्तक्षेप करावा, अशी विनंती त्यांनी केली आहे.

नागरिक प्रणव तोम्पे यांनीही आरटीओकडे जादा भाड्याची तक्रार केली आहे, पण त्यांना अजून WhatsApp किंवा ईमेलवर उत्तर मिळालेले नाही. 6 नोव्हेंबर 2026 च्या पुणे-यवतमाळ प्रवासासाठी Sindh Radhe Travels कडे एसी स्लीपरचे तिकीट काढताना त्यांनी 4,497 रुपये दिले. हे भाडे सरकारी नियमांनुसार आहे का, हे तपासावे, अशी मागणी त्यांनी तक्रारीत केली आहे.

मोटार वाहन कायदा, 1988 च्या कलम 67 अंतर्गत 27 एप्रिल 2018 रोजी निघालेल्या महाराष्ट्र शासन निर्णयाचा दाखला देत तोम्पे यांनी म्हटले आहे की, खासगी कॉन्ट्रॅक्ट-कॅरेज बसेसना संबंधित एसटी (MSRTC) भाड्याच्या 1.5 पट एवढीच कमाल मर्यादा लागू आहे. या मार्गाचे MSRTC चे जाहीर भाडे 1,275 रुपये असून त्याच्या 1.5 पट म्हणजे 1,912.50 रुपये होतात, असे त्यांनी नमूद केले. मात्र हे गणित साध्या सेवेच्या वर्गावर आधारित आहे, हे त्यांनी मान्य केले आणि उल्लंघन झाले की नाही हे ठरवण्यापूर्वी एसी स्लीपर बससाठी लागू होणारी मर्यादा निश्चित करावी, अशी विनंती आरटीओला केली. संदर्भ भाडे तपासावे, घेतलेल्या रकमेची चौकशी करावी, उल्लंघन सिद्ध झाल्यास कारवाई सुरू करावी आणि जादा घेतलेली रक्कम ऑपरेटरने परत करावी, असेही त्यांनी म्हटले आहे. तक्रार क्रमांक आणि कारवाईची माहितीही त्यांनी मागितली आहे.

पुणे आरटीओच्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, खासगी कॉन्ट्रॅक्ट-कॅरेज बसेस संबंधित सेवा वर्गाच्या MSRTC भाड्याच्या 1.5 पटीपेक्षा जास्त भाडे घेऊ शकत नाहीत. "मात्र सणाच्या काळात प्रवाशांची मागणी वाढते, तशा जादा भाड्याच्या तक्रारीही साधारणपणे वाढतात. परिवहन आयुक्तांच्या निर्देशांनुसार विशेष मोहीम सुरू करण्यात आली," असे त्यांनी सांगितले. तपासणी पथकांना बसेस आणि बुकिंग ऑफिसेस तपासण्याचे आणि ऑनलाइन व ऑफलाइन तिकिटे पडताळून मर्यादेपेक्षा जास्त भाडे घेणाऱ्या ऑपरेटरना शोधण्याचे आदेश दिले आहेत.

सहायक प्रादेशिक परिवहन अधिकारी राहुल फसले यांनी ऑपरेटर खूप जास्त भाडे घेत असल्याचे मान्य केले. "मात्र तपासणीत आम्ही बसेस थांबवून ठेवू शकत नाही, कारण ठिकाणी पोहोचायचे असलेले प्रवासी अडथळा आला की आक्षेप घेतात," असे ते म्हणाले. "परमिटच्या अटींचे उल्लंघन केल्याबद्दल ऑपरेटरना दंड केला जात आहे आणि नोटिसा दिल्या जात आहेत. उत्तर समाधानकारक नसेल तर परमिट रद्द करण्याची कायदेशीर प्रक्रिया आम्ही सुरू करतो, पण त्याला वेळ लागतो," असेही फसले यांनी सांगितले. नोटिसांना उत्तर देण्यासाठी ऑपरेटरना तीन दिवस दिले जातात. "सध्या आम्ही त्यांना इशारा देत आहोत, दंड करत आहोत आणि उल्लंघनांसाठी नोटिसा काढत आहोत."

प्रादेशिक परिवहन अधिकारी अर्चना गायकवाड आणि उपप्रादेशिक परिवहन अधिकारी स्वप्नील भोसले यांनी फोनला उत्तर दिले नाही.