माहीममध्ये कचरा टाकणाऱ्यांवर AI कॅमेऱ्यांची नजर, BMC चा पायलट प्रोजेक्ट सुरू

बृहन्मुंबई म्युनिसिपल कॉर्पोरेशनने (BMC) माहीममध्ये बेकायदा कचरा टाकण्याला आळा घालण्यासाठी AI वर चालणारे सर्विलन्स कॅमेरे बसवले आहेत. या कॅमेऱ्यांमध्ये लाउडस्पीकर आहे. कचरा टाकण्याच्या जागेजवळ संशयास्पद हालचाल दिसली की ही यंत्रणा ती ओळखते आणि लगेच ऑडिओ वॉर्निंग देते. वारंवार नियम मोडणाऱ्यांना मोठा दंड भरावा लागू शकतो.

सार्वजनिक जागी कचरा टाकण्याच्या समस्येवर उपाय म्हणून BMC ने मुंबईतील माहीम येथील गजानन वाटिका परिसरात आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) असलेल्या कॅमेऱ्यांचा पायलट प्रोजेक्ट सुरू केला आहे. कचरा टाकण्याच्या ठरलेल्या असुरक्षित जागांजवळ (GVP) येणाऱ्या लोकांना ओळखणे आणि लगेच ऑडिओ वॉर्निंग देऊन त्यांना कचरा टाकण्यापासून रोखणे, यासाठी हे तंत्रज्ञान तयार केले आहे.

डॉ. रायकर मार्गावर गजानन वाटिकेजवळ बसवलेल्या या स्मार्ट कॅमेऱ्याला लाउडस्पीकर जोडलेला आहे. कॅमेऱ्याच्या सेंसरला डंपिंग स्पॉटच्या आसपास हालचाल जाणवली की तो आपोआप वॉर्निंग मेसेज वाजवतो. या घोषणेत लोकांना स्वच्छता राखण्याचे, कचरा न टाकण्याचे आवाहन केले जाते आणि हा परिसर CCTV सर्विलन्सखाली आहे, याची आठवणही करून दिली जाते. जे लोक या इशाऱ्यांकडे वारंवार दुर्लक्ष करून सार्वजनिक जागी कचरा टाकत राहतील, त्यांना मोठा दंड भरावा लागू शकतो, असा इशारा BMC ने दिला आहे.

हा पायलट उपक्रम BMC च्या G/North वॉर्डने सुरू केला आहे. माहीम आणि दादर यांसारखे भाग या वॉर्डमध्ये येतात. वॉर्डने अशा 23 जागा शोधल्या आहेत जिथे कचरा टाकण्याची समस्या कायम आहे. G/North वॉर्डचे असिस्टंट कमिशनर योगेश देसाई यांनी याला दुजोरा देत सांगितले की, कॅमेरा पायलट प्रोजेक्ट म्हणून बसवला आहे. असुरक्षित जागा साफ केल्यानंतर तिथे पुन्हा कचरा साचू नये, यासाठी या तंत्रज्ञानाचा वापर करण्याचा महापालिकेचा हेतू आहे.

महापालिका अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, डंपिंग साइट साफ होईपर्यंत या जागांवर CCTV नजर ठेवली जाईल. येत्या काळात मुंबईतील कचरा जास्त होणाऱ्या इतर जागांवरही असेच AI कॅमेरे बसवण्याचा BMC विचार करत आहे.

मुंबईत दररोज 7,000 मेट्रिक टनांपेक्षा जास्त म्युनिसिपल सॉलिड वेस्ट निघते. यातील मोठा हिस्सा GVP म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या जागांवरून गोळा केला जातो. या जागा बहुतेकदा गर्दीची मार्केट, वर्दळीचे रस्ते आणि इनफॉर्मल वस्त्यांजवळ असतात, जिथे नियमित कचरा कलेक्शन सेवा पोहोचण्यात अडचणी येऊ शकतात. तिथे राहणारे, ये-जा करणारे आणि पायी चालणारे लोक वारंवार कचरा टाकतात आणि त्यामुळे कचरा साचतो. अशा डंपिंग हॉटस्पॉटमुळे दुर्गंधी, कीटकांचा प्रादुर्भाव आणि लोकांच्या आरोग्याला धोका असे अनेक नागरी आणि पर्यावरणीय प्रश्न निर्माण होतात.

हा प्रश्न सोडवण्यासाठी BMC वॉर्ड पातळीवर कृती आराखडा राबवत आहे. त्यात CCTV सर्विलन्स, सुधारित कचरा कलेक्शन सेवा आणि जनजागृती मोहिमांचा समावेश आहे. या प्रयत्नांचा भाग म्हणून मुंबईत 134 असुरक्षित जागांवर सर्विलन्स कॅमेरे बसवण्यात आल्याचे समजते. मूल्यांकन आणि कचरा कलेक्शन सेवेत सुधारणा केल्यानंतर 102 जुन्या कचरा डंपिंग जागा बंद करण्यात आल्या आहेत, असेही महापालिका अधिकाऱ्यांनी सांगितले.

BMC च्या AI-इनेबल्ड सर्विलन्स यंत्रणेचे काम कसे चालते हे दाखवणारा व्हिडिओ शेअर झाल्यानंतर या उपक्रमाकडे सोशल मीडियावर लक्ष वेधले गेले. फुटेजमध्ये एक व्यक्ती रस्त्याकडेच्या जागी येते आणि हिरव्या रंगाची कचऱ्याची पिशवी टाकून निघून जाते. CCTV रेकॉर्डिंगमध्ये पुढे AI-आधारित डिटेक्शन तंत्रज्ञानाने त्या व्यक्तीच्या हालचाली कशा टिपल्या, हे दाखवले आहे.

अनेक सोशल मीडिया यूझर्सनी या पावलाचे स्वागत केले. अशा उपायांमुळे लोक रस्त्याकडेच्या आणि सार्वजनिक जागांना डंपिंग ग्राउंड समजणार नाहीत, असे त्यांचे म्हणणे आहे. काही जणांनी मात्र सांगितले की फक्त तंत्रज्ञानाने मुंबईच्या वेस्ट मॅनेजमेंटची आव्हाने सुटणार नाहीत. कठोर अंमलबजावणी, नियमित कचरा कलेक्शन आणि लोकांचा सहभाग महत्त्वाचा आहे, यावर त्यांनी भर दिला. इतरांनी सुचवले की वारंवार नियम मोडणाऱ्यांची ओळख पटवून त्यांना शिक्षा झाली पाहिजे, केवळ ऑडिओ वॉर्निंगवर अवलंबून राहू नये.

माहीमचा हा प्रकल्प पायलट म्हणून वापरून स्मार्ट सर्विलन्स अधिक भक्कमपणे राबवणे आणि त्याला जनजागृतीची जोड देणे, हा BMC चा उद्देश आहे. त्यामुळे बेकायदा कचरा टाकणे थांबेल आणि संपूर्ण मुंबईतील सार्वजनिक जागा स्वच्छ राहतील, अशी महापालिकेची अपेक्षा आहे.