वसंत पुरुषोत्तम साठे यांच्या जन्मशताब्दीनिमित्त स्मृतिग्रंथ प्रकाशित

लोकनेते वसंत पुरुषोत्तम साठे यांच्या जन्मशताब्दीनिमित्त त्यांचे कार्य, संसदीय योगदान, वैचारिक भूमिका, सांस्कृतिक आवड, प्रशासकीय नेतृत्व आणि विदर्भ व नागपूरशी असलेले त्यांचे दीर्घ नाते अधोरेखित करणारा "वसंत स्मृती" हा स्मृतिग्रंथ प्रकाशित करण्यात आला आहे.

या ग्रंथात साठे यांना ओळखणाऱ्या, त्यांच्यासोबत काम केलेल्या किंवा त्यांच्यापासून प्रेरणा घेतलेल्या अनेक मान्यवरांच्या आठवणी, श्रद्धांजली, विचार आणि संदेश एकत्र आणण्यात आले आहेत. यामध्ये न्यायाधीश, खासदार, प्रशासकीय अधिकारी, शिक्षणतज्ज्ञ, पत्रकार आणि सामाजिक कार्यकर्त्यांचा समावेश आहे.

दूरदृष्टी असलेला, पुरोगामी, वैचारिकदृष्ट्या स्वतंत्र आणि जनताभिमुख नेता म्हणून साठे यांचे स्मरण करणे, हा या ग्रंथाचा मध्यवर्ती विषय आहे. लोकशाही मूल्ये, राष्ट्रीय विकास, सामाजिक प्रश्न, सांस्कृतिक मुत्सद्देगिरी आणि सार्वजनिक सेवा यांच्याशी त्यांचे सार्वजनिक जीवन जोडलेले होते.

वसंत पुरुषोत्तम साठे यांचा जन्म ५ मार्च १९२५ रोजी नाशिक, महाराष्ट्र येथे झाला. त्यांचे निधन २३ सप्टेंबर २०११ रोजी झाले. त्यांचे शिक्षण नाशिकमधील भोसला मिलिटरी स्कूल, नागपूर महाविद्यालय आणि नागपूर विद्यापीठाच्या मॉरिस कॉलेजमध्ये झाले. त्यांनी अर्थशास्त्र, राज्यशास्त्र आणि कायदा या विषयांचा अभ्यास केला. वयाच्या १७ व्या वर्षी १९४२ च्या चले जाव आंदोलनात त्यांनी सक्रिय सहभाग घेतला होता.

१९७२ ते १९९१ या काळात ते लोकसभा सदस्य होते. या काळात त्यांनी अकोला आणि नंतर वर्धा मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व केले. केंद्रीय मंत्रिमंडळात त्यांनी माहिती आणि प्रसारण, रसायने आणि खते, पोलाद, खाणकाम आणि कोळसा तसेच ऊर्जा आणि दळणवळण अशा महत्त्वाच्या खात्यांची जबाबदारी सांभाळली. माहिती आणि प्रसारण मंत्री असताना, १९८२ च्या आशियाई क्रीडा स्पर्धेच्या सुमारास भारतात रंगीत दूरचित्रवाणी प्रसारण सुरू करण्याच्या प्रक्रियेशी ते जवळून संबंधित होते.

त्यांनी इंडियन कौन्सिल फॉर कल्चरल रिलेशन्स (आयसीसीआर) चे अध्यक्षपद भूषवले आणि युनेस्कोसह आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठांवर भारताचे प्रतिनिधित्व केले. विदर्भातील नागरी, सांस्कृतिक, क्रीडा आणि विकासात्मक संस्थांशीही त्यांचा संबंध होता.

एक विचारवंत आणि लेखक म्हणूनही साठे यांनी योगदान दिले. त्यांनी "टुवर्ड्स सोशल रिव्होल्यूशन", "नॅशनल गव्हर्नमेंट: अजेंडा फॉर अ न्यू इंडिया" आणि "मेमॉयर्स ऑफ अ रॅशनलिस्ट" ही पुस्तके लिहिली. स्पष्टवक्तेपणा, वैचारिक स्वातंत्र्य, सांस्कृतिक मुत्सद्देगिरी आणि राष्ट्रीय प्रश्नांवरील सहभाग यासाठी त्यांचे सार्वजनिक जीवन स्मरणात राहिले. माजी पंतप्रधान डॉ. मनमोहन सिंग यांनी शोकसंदेशात साठे यांच्या विनोदबुद्धी, प्रगल्भतेची आणि सार्वजनिक जीवनातील योगदानाची आठवण करून दिली.

या ग्रंथासाठी नितीन गडकरी, देवेंद्र फडणवीस, शरद बोबडे, भूषण गवई, बनवारीलाल पुरोहित आणि डॉ. विजय दर्डा यांनी संदेश दिले आहेत. प्रभाकर दुपारे, डॉ. उदय बोधनकर, सुनीती बोधनकर, सुमित्रा महाजन, पद्मभूषण डॉ. रामचंद्र दत्तात्रय लेले, पद्मभूषण डॉ. एम. खलिलुल्ला, न्यायमूर्ती विकास सिरपूरकर, न्यायमूर्ती किशोर रोही, कुमार केतकर, प्रा. जोगेंद्र कवाडे, डॉ. वेदप्रकाश मिश्रा यांच्यासह अनेक मान्यवरांनी या ग्रंथात लेखन केले आहे.

ग्रंथाचे प्रमुख संपादक प्रभाकर दुपारे असून, डॉ. उदय बोधनकर हे संपादक आणि सुनीती बोधनकर सहसंपादक आहेत. डॉ. श्रीकांत चोरागडे यांनी संपादकीय पुनरावलोकन केले असून, मोनाल माळजी यांनी मुद्रण आणि मकरंद कुलकर्णी यांनी प्रकाशनाची जबाबदारी सांभाळली आहे.

"वसंत स्मृती" हा केवळ जन्मशताब्दी स्मरणिका नसून, एका असामान्य सार्वजनिक व्यक्तिमत्त्वाचे सामूहिक स्मरण आहे. विविध व्यक्तींच्या आठवणींतून साठे यांना राष्ट्रीय मुत्सद्दी, पुरोगामी विचारवंत, संसदपटू, प्रशासक, सांस्कृतिक राजदूत, विदर्भाचे नेते आणि प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्व म्हणून या ग्रंथात मांडण्यात आले आहे. त्यांचे विचार, आदर्श, सार्वजनिक सेवा आणि वारसा पुढील पिढ्यांसाठी, विशेषतः तरुणांसाठी जपून ठेवण्याचा प्रयत्न या ग्रंथातून करण्यात आला आहे.

ग्रंथाचा मध्यवर्ती संदेश आहे, "राष्ट्र प्रथम, समाज सर्वोपरि आणि मानवता हे सर्वोच्च मूल्य."