रेशन दुकानात बोटांचा ठसा जुळला नाही तरी आता चेहऱ्याने ओळख पटणार
e-PDS मध्ये चेहरा प्रमाणीकरणाचा अतिरिक्त पर्याय आला आहे. बोटांचे ठसे जुळले नाहीत तर धान्य घेताना त्याचा वापर करता येईल.
रेशन दुकानात सरकारकडून आलेले मोफत धान्य वाटले जाते. पूर्वी हे धान्य फक्त नावावरून दिले जायचे. नंतर तंत्रज्ञान वाढले आणि त्यात बदल झाले. बोटांचे बायोमॅट्रिक जुळवूनच धान्य दिले जाऊ लागले.
पण या पद्धतीतही अडचणी येऊ लागल्या. कधी कधी बोटांचे ठसे जुळायचे नाहीत. वयस्कर माणसांचे ठसे फुसट झाल्यामुळे ते उमटतच नव्हते. या सगळ्या अडचणींमुळे धान्य मिळणे कठीण होत होते. आता सरकारने यावर एक उपाय काढला आहे आणि त्यामुळे रेशन दुकानात अंगठा लावण्याची झंझट संपणार आहे.
सरकारने बायोमॅट्रिकबरोबरच आणखी एक गोष्ट पर्याय म्हणून आणली आहे. UIDAI ने २९ सप्टेंबर २०२६ रोजी e-PDS साठी चेहरा प्रमाणीकरण सुरू केले. ही प्रणाली १ ऑक्टोबर २०२६ पासून लागू झाली आहे. ज्यांचे बोटांचे ठसे मशीनवर नीट नोंदवले जात नाहीत, त्यांना यामुळे दिलासा मिळणार आहे.
सध्या शिधावाटप दुकानांमध्ये लाभार्थ्यांची ओळख e-POS मशीनवर आधारशी जोडलेल्या बायोमॅट्रिक पडताळणीने पटवली जाते. यात साधारणपणे बोटांचे ठसे घेतले जातात. मशीनने ठसे नीट घेतले नाहीत तर पडताळणी पूर्ण होत नव्हती. नव्या प्रणालीत अशा वेळी चेहऱ्याची पडताळणी हा पर्याय असेल. मशीन किंवा संबंधित प्रणाली लाभार्थ्याच्या चेहऱ्याची पडताळणी करेल.
UIDAI च्या म्हणण्यानुसार, चेहरा पडताळणी ही ओळख पटवण्याची संपर्करहित आणि संमतीवर आधारित पद्धत आहे. मात्र शिधा मिळवण्यासाठी बोटांच्या ठशांची गरज पूर्णपणे संपणार, असा याचा अर्थ नाही. चेहरा पडताळणी हा फक्त एक अतिरिक्त ओळखीचा पर्याय म्हणून जोडला जात आहे.
अनेकांना बोटांचे ठसे न जुळण्याचा त्रास होतो. विशेषतः वृद्धांचे ठसे अनेकदा मशीनला नीट वाचता येत नाहीत. तसेच जे लोक सतत हाताने काम करतात, त्यांनाही ठशांबाबत अडचणी येऊ शकतात. अशा वेळी धान्य घेताना पुन्हा पुन्हा पडताळणी करावी लागू शकते. चेहरा ओळखीची सोय या लाभार्थ्यांना दिलासा देऊ शकते.
एक अट मात्र आहे. ही सोय तेव्हाच मिळेल, जेव्हा त्या शिधावाटप दुकानातील e-POS मशीन आणि e-PDS प्रणालीत चेहरा ओळख उपलब्ध असेल. प्रत्येक दुकानात एकाच वेळी याची अंमलबजावणी होईलच असे नाही.
e-PDS मध्ये चेहरा ओळख प्रणाली समाविष्ट करण्याची प्रक्रिया १ ऑक्टोबर २०२६ पासून सुरू केली जात आहे. UIDAI ने शिधावाटप प्रणालीत ओळखीची अतिरिक्त पद्धत म्हणून ती आणली आहे. ही सुविधा राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांच्या e-PDS प्रणालींमध्ये जोडली जाऊ शकते.
