पाकिस्तानात पोलीस सब-इन्स्पेक्टर कसे होतात? प्रांतानुसार वेगळी परीक्षा आणि निवड

आपल्याकडे पोलीस खात्यात सब-इन्स्पेक्टरच्या भरतीसाठी लेखी परीक्षा, शारीरिक चाचणी आणि मेडिकल टेस्ट होते. पाकिस्तानात हे पद कसे मिळवतात, तिथेही अशीच स्पर्धा परीक्षा असते का, असा प्रश्न अनेकांना पडतो. तिथेही पोलीस खात्यात सब-इन्स्पेक्टर आणि असिस्टंट सब-इन्स्पेक्टर अशी पदे आहेत.

पाकिस्तानात पोलीस व्यवस्था प्रांतांच्या पातळीवर चालते. पंजाब, सिंध, खैबर पख्तूनख्वा आणि बलुचिस्तान या प्रांतांमध्ये भरतीचे नियम आणि निवड प्रक्रिया वेगवेगळी आहे. म्हणूनच पूर्ण देशासाठी एकच परीक्षा पॅटर्न नाही.

उमेदवाराला त्या त्या प्रांताच्या भरती अधिसूचनेत सांगितलेली शैक्षणिक आणि शारीरिक पात्रता पूर्ण करावी लागते. साधारणपणे पदवी मागितली जाते. शिवाय वय, उंची, शारीरिक क्षमता आणि डोमिसाइल यांच्या अटीही असतात. पंजाब पब्लिक सर्व्हिस कमिशनने (PPSC) २०२५ मध्ये काढलेल्या सब-इन्स्पेक्टर भरतीत मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची किमान सेकंड डिव्हिजनमधील पदवी हवी होती. पुरुष आणि महिलांसाठी वयोमर्यादा व शारीरिक निकष वेगळे होते. पुरुषांची किमान उंची ५ फूट ७ इंच, तर महिलांची ५ फूट २ इंच ठरवली होती. पुरुषांसाठी छातीच्या मोजमापाचीही अट होती.

या भरतीची परीक्षा प्रांताचे लोकसेवा आयोग घेते. पंजाबमधील PPSC ची भरती हे त्याचे उदाहरण आहे. २०२५ च्या अधिसूचनेनुसार सब-इन्स्पेक्टर पदासाठी १०० गुणांचा MCQ पेपर होता आणि वेळ ९० मिनिटांची होती. इंग्रजी, सामान्य ज्ञान आणि जनरल ॲबिलिटी हे विषय त्यात होते. सामान्य ज्ञानात पाकिस्तानशी संबंधित महत्त्वाच्या गोष्टी, चालू घडामोडी, भूगोल, बेसिक मॅथ्स, उर्दू आणि सामान्य विज्ञान यांची माहिती असावी लागते.

खैबर पख्तूनख्वा प्रांतात असिस्टंट सब-इन्स्पेक्टरसाठी (ASI) वेगळी आणि सविस्तर प्रक्रिया ठरलेली आहे. सामान्य उमेदवार इंटरमिडिएट म्हणजेच १२ वी पास असावा लागतो. पुरुषांची किमान उंची ५ फूट ७ इंच आणि महिलांची ५ फूट १ इंच आहे. फिजिकल टेस्टमध्ये पुरुषांना १६०० मीटर आणि महिलांना १००० मीटर धावायचे असते, दोघांनाही वेळ ८ मिनिटे मिळते.

फिजिकल टेस्टमध्ये पास झाल्यावर लेखी परीक्षा होते, आणि त्यात प्रत्येक विषयात किमान ४० टक्के गुण मिळवणे बंधनकारक आहे. लेखी परीक्षेत यशस्वी झालेल्यांची सायकॉलॉजिकल टेस्ट आणि मुलाखत घेतली जाते. त्यानंतर मेडिकल चाचणी आणि बॅकग्राउंड व्हेरीफिकेशन पूर्ण होते.

सिंधमध्ये पोलीस आणि इतर संबंधित सरकारी विभागांच्या भरतीत सिंध पब्लिक सर्व्हिस कमिशनची (SPSC) भूमिका असते. तिथल्या असिस्टंट सब-इन्स्पेक्टरच्या एका भरती पॅटर्नमध्ये पदवीची पात्रता ठरवली होती. SPSC च्या अधिकृत अभ्यासक्रमानुसार ASI ची लेखी परीक्षा पदवी स्तराची MCQ पद्धतीची असते. त्यात ४० टक्के प्रश्न इंग्रजीतून आणि ६० टक्के प्रश्न सामान्य ज्ञान, पाकिस्तान अफेअर्स व चालू घडामोडींतून ठरवले होते. लेखी परीक्षा पास झालेल्यांची फिजिकल टेस्ट होते आणि उंची व छातीचे मोजमाप केले जाते.

लेखी परीक्षा, फिजिकल टेस्ट, मुलाखत आणि मेडिकल तपासणी यात यशस्वी झालेल्या उमेदवारांची अंतिम निवड होते. त्यानंतर त्यांना संबंधित पोलीस ट्रेनिंग संस्थेत प्रशिक्षण दिले जाते. त्यात कायद्याची माहिती, गुन्ह्याचा तपास, शस्त्रांचा वापर, शिस्त आणि सामान्य नागरिकांशी कसे वागायचे याचे शिक्षण मिळते. ट्रेनिंग पूर्ण झाल्यावरच अधिकाऱ्याला ठरलेल्या प्रक्रियेनुसार पोलीस खात्यात जबाबदारी दिली जाते.