नागपुरात स्कूल बसचालकांकडून रेड सिग्नल जम्प, रॉंग साइड ड्रायव्हिंग, मुलांचा जीव धोक्यात

नागपूर जिल्ह्यात रोज धावणाऱ्या स्कूल बसेस आता शहरातील ट्रॅफिक नियम मोडण्याचे मोठे उदाहरण बनल्या आहेत. चौकात रेड सिग्नल असतानाही न थांबता वेगाने निघून जाणे, बिनधास्त रॉंग साइडने गाडी चालवणे आणि स्पीड लिमिट ओलांडून सुसाट वेगाने बस पळवणे, हे आता नागपूरच्या रस्त्यांवर रोजचेच चित्र झाले आहे.

यातील सगळ्यात मोठी अडचण म्हणजे, रोज शिस्त आणि नागरी कर्तव्याचे धडे घेण्यासाठी शाळेत जाणारी मुले याच स्कूल बसमध्ये बसून अनैतिकता आणि नियम मोडण्याचा पहिला धडा शिकत आहेत.

स्कूल बसच्या निष्काळजीपणाचे काही नमुने असे आहेत. सीट बेल्टचा नियम मोडण्याची सुरुवात बसमध्ये चढल्यापासूनच होते, कारण जवळपास सगळेच स्कूल बस किंवा व्हॅन चालक सीट बेल्टशिवाय गाडी चालवताना दिसतात. वेळेत शाळेत पोहोचण्याच्या किंवा फेरी पूर्ण करण्याच्या घाईत चालक रेड सिग्नलची पर्वा न करता बस पळवतात, आणि ठरलेली स्पीड लिमिट ओलांडून ओव्हरस्पीडिंग करणे हे आता सामान्य झाले आहे.

ट्रॅफिक जॅमचे कारण देत हे चालक बिनधास्तपणे बस रॉंग साइडने चालवतात. हे केवळ समोरून येणाऱ्या वाहनांसाठीच जीवघेणे नाही, तर बसमध्ये बसलेल्या मुलांच्या जीवालाही धोका पोहोचवते. शाळांच्या बाहेर आणि मुख्य रस्त्यावर बसेस आडव्यातिडव्या उभ्या केल्या जातात, ज्यामुळे इतर नागरिकांसाठी मोठा ट्रॅफिक जॅम तयार होतो. बसमध्ये अग्निशमन यंत्र, फर्स्ट एड बॉक्स, स्पीड लिमिट कंट्रोलर आणि सीसीटीव्हीसारख्या मूलभूत सुविधा अनिवार्य आहेत, पण बहुतांश स्कूल बसमध्ये त्या एकतर बंद असतात किंवा नसतातच.

रोज आपल्याच बसचालकाला कायदा मोडताना, ट्रॅफिक पोलिसांना धुडकावताना आणि इतरांचा जीव धोक्यात घालताना पाहणे, याचा मुलांच्या कोवळ्या मनावर खूप वाईट परिणाम होतो. हे रोज पाहून मुलांच्या मनात अशी धारणा तयार होते की वेळ वाचवण्यासाठी किंवा स्वतःच्या सोयीसाठी कायदा आणि नियम मोडणे ही चुकीची गोष्ट नाही. वारंवार अचानक ब्रेक लागणे, रॉंग साइड ड्रायव्हिंग आणि जास्त वेगामुळे मुले प्रवासादरम्यान सतत भीती आणि असुरक्षिततेच्या छायेत राहतात. जी शाळा मुलांना नैतिक शिक्षण आणि नागरी जबाबदारीचे धडे देते, तिचीच वाहतूक व्यवस्था जेव्हा बेजबाबदार वर्तन शिकवते, तेव्हा मुलांसाठी बरोबर आणि चूक यातील फरक धूसर होतो.

नागपूर जिल्ह्यात स्कूल बसेसचे कडक चलन कापणे आणि परमिट रद्द करणे आवश्यक आहे. सिग्नल जम्प, रॉंग साइड आणि ओव्हरस्पीडिंग करणाऱ्या स्कूल बस चालकांवर मोठा दंड लावून त्यांचा ड्रायव्हिंग लायसन्स निलंबित करावा आणि बसचा परमिट रद्द करावा, अशी मागणी आहे. अमेरिका आणि दुबईसारख्या देशांप्रमाणे भारतातही स्कूल बस थांबल्यावर मागून येणाऱ्या वाहनांनी थांबणे किंवा वेग कमी करणे अनिवार्य करणारा स्टॉप सिग्नल नियम लागू करण्याची मागणी करण्यात आली आहे. शाळा व्यवस्थापन केवळ कंत्राटदारांवर जबाबदारी टाकून हात झटकू शकत नाही, कोणत्याही शाळेशी संबंधित बस नियम मोडताना आढळली तर संबंधित शाळा व्यवस्थापनानेही कडक कारवाई करावी, अशी अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे. सर्व स्कूल बसच्या जीपीएस आणि सीसीटीव्ही कॅमेऱ्यांचा थेट लिंक आरटीओ आणि नागपूर ट्रॅफिक पोलिसांच्या कंट्रोल रूमशी जोडावा, जेणेकरून रिअल टाइम निगराणी करता येईल, अशीही मागणी आहे.

बस चालकांसाठी दर तीन महिन्यांनी रोड सेफ्टी, ट्रॅफिक नियम आणि चाइल्ड सेफ्टीवर अनिवार्य कार्यशाळा घ्याव्यात, तसेच त्यांच्या चारित्र्याची आणि मेडिकल फिटनेसची कडक तपासणी व्हावी, अशी मागणी करण्यात आली आहे. आरटीओ आणि ट्रॅफिक पोलिसांच्या संयुक्त टीमने विशेषतः सकाळी 8 ते 10 आणि दुपारी 12 ते 3 या वेळेत स्कूल झोनमध्ये गस्त घालून अचानक तपासणी करावी, अशीही सूचना आहे. सामान्य नागरिक किंवा पालकांना नियम मोडणाऱ्या स्कूल बसचा फोटो किंवा व्हिडिओ काढून तात्काळ तक्रार नोंदवता यावी यासाठी एक मोबाइल अॅप जारी करावे आणि त्यावर 24 तासांच्या आत कारवाई व्हावी, अशी मागणीही करण्यात आली आहे.