नागपूर मध्यवर्ती कारागृहात बंद्यांसाठी सांस्कृतिक कार्यक्रम, गांधी जयंतीचे औचित्य

नागपूर मध्यवर्ती कारागृहात यंदाही बंदी कल्याण दिन साजरा होणार आहे. राष्ट्रपिता महात्मा गांधी यांची जयंती दरवर्षी २ ऑक्टोबरला असते आणि त्यानिमित्त हा दिवस साजरा केला जातो. यावेळी कारागृहात वेगवेगळे उपक्रम होणार असून, बंद्यांच्या अंगातील कलागुणांना वाव मिळावा आणि त्यांच्या मनात चांगले विचार रुजावेत, या हेतूने सांस्कृतिक कार्यक्रम ठेवण्यात आले आहेत.

या कार्यक्रमांत बंदी स्वतः लिहिलेली गीते सादर करण्याची तयारी करत आहेत. महात्मा गांधी आणि भारताचे माजी पंतप्रधान लालबहादूर शास्त्री यांच्या जीवनकार्यावर आधारित गीतेही म्हटली जाणार आहेत. याशिवाय समाजाला संदेश देणाऱ्या नाटिकाही बंदी सादर करणार आहेत. बंद्यांना आपले लपलेले कलागुण दाखवायची संधी यातून मिळेल आणि राष्ट्रपुरुषांच्या विचारांची आठवणही ताजी होईल. कला, संस्कृती आणि चांगल्या विचारांतून बंद्यांच्या आयुष्यात बदल घडवण्याचा प्रयत्न या उपक्रमातून केला जात आहे.

गांधीजींनी गुन्हा आणि गुन्हेगार यांच्याकडे बघताना सुधारणा, बदल आणि माणुसकी यांना महत्त्व दिले. कुणीही माणूस जन्मापासून गुन्हेगार नसतो. परिस्थिती, सामाजिक वातावरण आणि इतर अनेक कारणांमुळे एखाद्याकडून गुन्हा घडू शकतो, असे त्यांचे म्हणणे होते. म्हणून गुन्हा करणाऱ्याचा नुसता तिरस्कार करू नये, तर त्याच्यातली माणुसकी जागी करून स्वतःमध्ये बदल करण्याची संधी त्याला मिळायला हवी, हा गांधीजींच्या विचारांचा मुख्य गाभा होता. याच माणुसकीच्या दृष्टिकोनामुळे बंदी कल्याण दिनाला वेगळे महत्त्व आहे.

'सुधारणा आणि पुनर्वसन' हे नागपूर मध्यवर्ती कारागृहाचे ब्रीदवाक्य आहे. त्यानुसार बंद्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी निरनिराळे उपक्रम चालवले जातात. शिक्षा भोगतानाच बंद्यांना आपल्यातले चांगले गुण वाढवता यावेत, त्यांच्यात आत्मविश्वास यावा आणि सुटका झाल्यावर जबाबदार नागरिक म्हणून समाजाच्या मुख्य प्रवाहात पुन्हा उभे राहता यावे, यासाठी कौशल्य विकास प्रशिक्षण, सांस्कृतिक उपक्रम, कलाशिक्षण आणि मार्गदर्शनपर कार्यक्रम घेतले जातात.

कार्यक्रम नीट पार पडावा म्हणून कारागृह प्रशासनाने विशेष मेहनत घेतली आहे. अधीक्षक वैभव आगे, अतिरिक्त अधीक्षक दीपा आगे, उपअधीक्षक श्रीधर काळे तसेच वरिष्ठ तुरुंग अधिकारी भोसले, निमजे, लोमटे आणि शिंदे यांनी यासाठी परिश्रम घेतले आहेत. बंद्यांना सांस्कृतिक कार्यक्रमांसाठी तयार करण्याचे महत्त्वाचे काम रोहन बच्छाव यांनी केले आहे.

हा सोहळा बंद्यांच्या कलागुणांना प्रोत्साहन देईल आणि त्यांच्या मनात आत्मविश्वास व चांगले विचार वाढवेल, असे यातून अपेक्षित आहे. सुधारणा आणि पुनर्वसनाच्या प्रक्रियेला बळ देत बंद्यांना नव्या आयुष्याची दिशा दाखवण्याचा संदेश या उपक्रमातून दिला जाणार आहे. महात्मा गांधींच्या मानवतावादी विचारांचा वारसा जपत बंद्यांना पुन्हा समाजाच्या मुख्य प्रवाहात सामावून घेण्याच्या दिशेने हे एक महत्त्वाचे पाऊल ठरणार आहे.