दिवाळीत पुणे-नागपूर बसचे भाडे ९,००० रुपयांवर, ११,००० ओलांडण्याची शक्यता

दिवाळीसाठी पुण्याहून नागपूरला जाणे यंदा खिशाला चांगलेच जड जात आहे. सणाला जवळपास पंधरा दिवस बाकी असतानाच खासगी बस चालक एकेरी प्रवासासाठी तब्बल ९,००० रुपयांपर्यंत भाडे आकारत असल्याचा आरोप आहे. मागणी आणखी वाढणार असल्याने सण जवळ येईल तसे भाडे ११,००० रुपयांचा आकडा पार करू शकते, असा इशारा ट्रॅव्हल एजंटांनी दिला आहे.

एकेरी प्रवासाचे सामान्य भाडे १,००० ते १,८०० रुपये असते. त्या तुलनेत सध्याचे दर ४०० टक्क्यांपर्यंत जास्त आहेत. पुण्यात नोकरी आणि शिक्षणासाठी राहणारे विदर्भातील हजारो लोक सणासाठी घरी परतण्याच्या तयारीत असताना ही वाढ झाल्याने प्रवाशांच्या लुटीबद्दल चिंता व्यक्त होत आहे.

गेल्या वर्षीचा अनुभवही असाच होता. साधारण १,५०० रुपयांचे तिकीट सणाच्या गर्दीत ५,००० रुपयांवर गेले होते आणि शेवटच्या दिवशी भाडे ११,००० रुपयांपर्यंत पोहोचले, असे सांगितले जाते. यंदा आधीच दर चढल्याने खासगी आंतरशहर बसच्या भाडेमर्यादेची अंमलबजावणी किती प्रभावी आहे, हा प्रश्न पुन्हा समोर आला आहे.

ऑनलाइन तिकीट प्लॅटफॉर्मवरील माहितीनुसार चालकांनी गाड्यांची संख्या मोठ्या प्रमाणात वाढवली आहे. पुण्याहून नागपूरसाठी ४ नोव्हेंबरला सुमारे १७७, ५ नोव्हेंबरला २०४, ६ नोव्हेंबरला २२० आणि ७ नोव्हेंबरला १७० बस दिसत आहेत. एरवी ४० ते ६९ चालकांच्या सुमारे १०० ते १६० बस असतात. पहाटे ५ पासून रात्री ११.३० पर्यंत बस सुटतात, त्यातही संध्याकाळच्या वेळेत सर्वाधिक गाड्या आहेत.

गाड्या वाढूनही भाडे मात्र परवडणारे झालेले नाही. मंगळवारच्या यादीत प्रीमियम व्होल्वोचे तिकीट ८,९९९ रुपये होते, तर नेहमीच्या सेवांचे दर ३,००० ते ६,७५० रुपये होते. आणखी एका व्होल्वो सेवेचे भाडे ७,३२१ रुपये दाखवले होते. एसी स्लीपरचे दर २,१०० ते ३,५०० रुपये आणि प्रीमियम व्होल्वो व मर्सिडीज सेवांचे दर २,६०० ते ५,५०० रुपये होते.

स्वतःच्या गाडीने जाणाऱ्यांचीही सोय नाही. गेल्या दिवाळीत खराब रस्ते आणि वाहतूक कोंडीमुळे साधारण नऊ तासांचा प्रवास जवळपास १५ तासांचा झाला होता. समृद्धी महामार्गाने जाणाऱ्यांनाही उशीर झाला; साधारण ११ ते १५ तासांचा प्रवास १३ ते १८ तासांपर्यंत लांबल्याचे सांगितले जाते. यंदा काही टप्प्यांवर रस्ते सुधारले असल्याचे सांगितले जाते, पण सणाच्या गर्दीतील कोंडी अजूनही चिंतेचा विषय आहे.

खासगी कारने जाणाऱ्यांचा इंधन आणि टोलचा एकत्रित खर्च गेल्या वर्षी सुमारे ६,५०० रुपये होता, तो यंदा ८,००० ते ९,००० रुपयांपर्यंत जाण्याची शक्यता आहे. आंतरशहर कॅबचे दरही वाढले आहेत. गेल्या वर्षी १०,००० ते ११,००० रुपयांत मिळणारी गाडी आता पुणे-नागपूरसाठी १२,००० ते १५,००० रुपये सांगत आहे.

बस आणि कॅब महागल्याने इतर प्रवाशांबरोबर गाडी शेअर करण्याकडे कल वाढत आहे. BlaBlaCar वर पुणे सिटी ते नागपूर अर्बन सुमारे २,००० रुपये, पुणे-नागपूर मार्गावर १,८०० रुपये आणि हिंजवडी ते नागपूर १,९३० रुपये भाडे दिसते. प्रवासाला मार्ग आणि वाहतुकीनुसार १० ते १५ तास लागतात. यादीतील सुमारे ६६ टक्के राइड आधीच बुक झाल्याचे सांगितले जाते आणि गर्दीच्या तारखांच्या जागा काही तासांत संपत आहेत.

महाराष्ट्रातील खासगी बस भाड्याच्या नियमांची अंमलबजावणी पुन्हा चर्चेत आली आहे. सणासाठी उद्धृत केलेल्या राज्य मार्गदर्शक सूचनांनुसार खासगी आंतरशहर बस चालक त्याच प्रकारच्या सेवेसाठी आणि मार्गासाठी महाराष्ट्र राज्य रस्ते परिवहन महामंडळाच्या (एसटी) भाड्याच्या दीडपट रकमेपेक्षा जास्त घेऊ शकत नाहीत. बसच्या प्रकारानुसार कमाल दर प्रति किलोमीटर ६९.३० ते १६९.८६ रुपये आहेत.

गेल्या ऑक्टोबरमध्ये प्रादेशिक परिवहन कार्यालयांनी (आरटीओ) चालकांना सूचना दिल्या आणि जादा भाड्याच्या पुराव्यासह तक्रारी करण्यासाठी ईमेल व व्हाट्सऐप क्रमांक जाहीर केला, असे सांगितले जाते. बुकिंग काउंटर आणि बस थांब्यांवर तपासणीसाठी भरारी पथकेही तैनात केल्याचे म्हटले गेले. तरीही गर्दीच्या काळात प्रवाशांना चढे भाडे द्यावे लागत आहे.

दुसरीकडे, एसटी महामंडळाने दिवाळीसाठी भाडेवाढ न करण्याचा निर्णय घेतला असून २९ ऑक्टोबर ते ७ नोव्हेंबर या काळात नागपूर आणि पुणे (चिंचवडसह) दरम्यान जादा गाड्या सोडणार आहे. नागपूरहून पुण्याकडे सकाळी ९ ते दुपारी २ या वेळेत साधारण तासाभराच्या अंतराने गाड्या असतील. २ नोव्हेंबरला एक, ३ नोव्हेंबरला चार, ४ ते ६ नोव्हेंबर रोज सहा आणि ७ नोव्हेंबरला पाच बस ठरल्या आहेत.

पुण्याहून नागपूरसाठी संध्याकाळी ५.३० ते ८.३० या वेळेत सुमारे ३० मिनिटांच्या अंतराने जादा गाड्या असतील. ३ नोव्हेंबरला एक, ४ नोव्हेंबरला चार, ५ आणि ६ नोव्हेंबरला रोज सहा आणि ७ नोव्हेंबरला पाच बस आहेत. स्वारगेट, शिवाजीनगर, पुणे स्टेशन आणि पिंपरी-चिंचवड येथून विदर्भाकडेही जादा बस सोडण्याचे नियोजन आहे; त्यात नागपूर-माहूर, गोंदिया, गडचिरोली आणि राजुरा या मार्गांचा समावेश आहे. मागणी वाढली तर आणखी बस सोडल्या जाऊ शकतात, असे अधिकाऱ्यांनी सूचित केले आहे. तिकीट उपलब्धता तपासण्यासाठी आणि बुकिंगसाठी एसटीचे संकेतस्थळ npublic.msr-tcors.com किंवा मोबाइल अॅप वापरता येईल.

पुणे-नागपूर प्रवास करणाऱ्या हजारो लोकांसाठी हा प्रश्न आता फक्त सोयीचा राहिलेला नाही. मागणी सर्वाधिक असताना जादा दरापासून प्रवाशांना नियम वाचवू शकतात का, याची ही परीक्षा आहे. प्रभावी अंमलबजावणी आणि पुरेशा सार्वजनिक वाहतुकीशिवाय घरी जाण्याची ही वार्षिक धावपळ चालकांसाठी बाजार सांगेल तो दर लावण्याची संधी ठरण्याचा धोका आहे.