भूतानमध्ये शिंताफू सरोवर फुटले; आसाम, बंगालला रेड अलर्ट, १० हजारांवर लोक सुरक्षित ठिकाणी

भूतानमधील शिंताफू सरोवराचा नैसर्गिक हिमनदी बंधारा फुटला आणि त्यातून प्रचंड पाणी वाहू लागले. त्याचा फटका आता ईशान्य भारतातील आसाम आणि पश्चिम बंगाल या राज्यांना बसण्याची भीती आहे. या अचानक आलेल्या पुरामुळे भूतानमधून वाहणारी पुनात्सांगचू नदी तुंबली आहे. ही नदी भारतात आली की तिला संकोश नदी म्हणतात. तिच्या पाणीपातळीत अनपेक्षित आणि भयानक वाढ झाली आहे.

परिस्थिती गंभीर आहे हे लक्षात घेऊन केंद्रीय जल आयोगाने (CWC) दोन्ही राज्यांसाठी तातडीची पूर सूचना आणि रेड अलर्ट जारी केला आहे. आयोगाने २९ ऑक्टोबर रोजी काढलेल्या अधिकृत सूचनेनुसार, सरोवरातून सुटलेले पाणी आणि मलबा खालच्या भागात मोठ्या वेगाने येत आहे. आसामचा धुबरी जिल्हा आणि पश्चिम बंगालचा अलीपूरद्वार भाग यांना सर्वात जास्त झळ बसण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. दोन्ही राज्यांचे प्रशासन, आपत्ती व्यवस्थापन यंत्रणा आणि स्थानिक पोलीस कामाला लागले असून २४ तास परिस्थितीवर बारीक नजर ठेवली जात आहे.

आसामचे मुख्यमंत्री हिमंता बिस्वा सरमा स्वतः परिस्थितीवर लक्ष ठेवून आहेत. सोशल मीडियावरून त्यांनी सांगितले की भूतानमधील हिमनदी फुटल्याने झालेली परिस्थिती आणि संकोश नदीची पाणीपातळी यांचा सतत आढावा घेतला जात आहे. धुबरी जिल्हा प्रशासनाचे विशेष पथक जागेवर पोहोचले असून नदीकाठच्या आणि सखल भागातील लोकांना सुरक्षित ठिकाणी हलवण्याचे काम वेगाने सुरू आहे. नदीपात्रात उतरू नका आणि सतर्क राहा, असे आवाहन प्रशासनाने स्थानिकांना केले आहे. पुराचे पाणी गावात शिरले तर नुकसान कमी व्हावे म्हणून मदत यंत्रणा, रुग्णवाहिका आणि अन्नपुरवठ्याची व्यवस्था आधीच तयार ठेवली आहे.

पश्चिम बंगालमध्येही अलीपूरद्वार आणि आजूबाजूच्या भागात प्रशासन युद्धपातळीवर काम करत आहे. अलीपूरद्वारचे पोलीस अधीक्षक अमित कुमार शॉ यांनी सांगितले की, घाबरण्याचे काही कारण नाही, पण सतर्कता खूप गरजेची आहे. स्थानिक प्रशासन भूतानमधील अधिकाऱ्यांच्या सतत संपर्कात आहे आणि पाण्याच्या प्रत्येक हालचालीवर लक्ष आहे. शॉ म्हणाले, "जिल्ह्यातील रहिवाशांना सर्वात आधी सांगतो की घाबरण्याची अजिबात गरज नाही. परिस्थिती सध्या नियंत्रणात आहे." पोलीस, जिल्हाधिकारी, गटविकास अधिकारी आणि त्यांची पथके मिळून समन्वयाने काम करत असल्याचेही त्यांनी सांगितले.

खबरदारी म्हणून आतापर्यंत १०,००० हून अधिक लोकांना सखल भागातून हलवण्यात आले आहे. त्यातील ४,००० ते ५,००० लोकांना शाळा आणि सरकारी इमारतींत उभारलेल्या मदत केंद्रांमध्ये ठेवले आहे, तर बाकीच्या लोकांना सुरक्षित भागात नेले आहे. मदत केंद्रांमध्ये पिण्याचे पाणी, सुका मेवा, शिधा आणि तात्पुरत्या शौचालयांची व्यवस्था केली आहे. घटनास्थळी राज्य आपत्ती प्रतिसाद दल (SDRF) आणि नागरी संरक्षण दलाचे (Civil Defence) जवान तैनात आहेत. राष्ट्रीय आपत्ती प्रतिसाद दलाची (NDRF) तुकडीही तिकडे येत आहे.

शॉ यांच्या म्हणण्यानुसार पाण्याचा वेग सध्या थोडा कमी झाला आहे, तरी धोका टळलेला नाही. संकोश नदी प्रणालीसाठी रेड अलर्ट लागू आहे. पुढील काही तासांत नदीतून लाकडाचे मोठे ओंडके, मृत मासे, झाडे आणि काँक्रीटचा मोठा मलबा वाहून येण्याची दाट शक्यता आहे. त्यामुळे पूल आणि नदीकाठच्या बांधकामांना धोका होऊ शकतो. दोन तासांनी परिस्थिती कशी आहे ते पाहू, कोणत्याही आणीबाणीला तोंड देण्यासाठी आम्ही पूर्ण तयार आहोत, असेही त्यांनी सांगितले.

GLOF म्हणजे Glacial Lake Outburst Flood. हिमालयासारख्या उंच पर्वतांवर बर्फ वितळल्याने हिमनदीच्या टोकाशी नैसर्गिक तलाव किंवा सरोवरे तयार होतात. त्यांच्या कडा साधारणपणे माती, खडक आणि बर्फाच्या नैसर्गिक भिंतींनी (Moraines) बांधलेल्या असतात. सरोवरात पाणी प्रमाणाबाहेर साठले, किंवा भूकंप, भूस्खलन आणि तापमानवाढ यामुळे ही भिंत अचानक फुटली, की साठलेले लाखो लिटर पाणी एकाच वेळी खालच्या खोऱ्यात धावते. त्याच्या वेगामुळे वाटेतले खडक, झाडे आणि बांधकामे उद्ध्वस्त होतात. शिंताफू सरोवरात नेमके तसेच घडल्याने हा पूर भारतापर्यंत पोहोचला आहे.