अचानक स्मरणशक्ती गेल्याने ६० वर्षांचे गृहस्थ ओपीडीत; एमआरआयमध्ये थॅलेमसमधील स्ट्रोक उघड

अलीकडे घडलेल्या गोष्टी लक्षात ठेवायला अचानक अडचण येऊ लागल्याने एका ६० वर्षीय व्यक्तीला रुग्णालयाच्या बाह्यरुग्ण विभागात (ओपीडी) आणण्यात आले. स्ट्रोकमध्ये साधारणपणे जी लक्षणे दिसतात, त्यापेक्षा या रुग्णाची अवस्था वेगळी होती. त्याला शरीरात अशक्तपणा नव्हता, बोलण्यात अडचण नव्हती आणि इतर कोणतीही स्पष्ट न्यूरोलॉजिकल लक्षणेही नव्हती.

स्मरणशक्तीची ही समस्या अचानक कशामुळे सुरू झाली, हे सुरुवातीला ओळखणे कठीण गेले. कुटुंबीयांना वाटले की हा बदल तणावामुळे झाला असावा, म्हणून त्यांनी आधी मानसोपचारतज्ज्ञांचा सल्ला घेतला. पण स्मरणशक्ती अचानक कमी होणे हे गंभीर धोक्याचे लक्षण असल्याने पुढची न्यूरोलॉजिकल तपासणी करायचे ठरले.

वॉकहार्ट हॉस्पिटल्स, मुंबई सेंट्रल येथील कन्सल्टंट न्यूरोलॉजिस्ट डॉ. शीतल गोयल यांनी सांगितले की, स्मरणशक्तीतील या अचानक झालेल्या बदलाचे कारण शोधण्यासाठी मेंदूचा एमआरआय तातडीने करायला सांगण्यात आले. या तपासणीत थॅलेमसच्या अँटिरिअर न्यूक्लियसचा समावेश असलेल्या मर्यादित भागात रक्तपुरवठा खंडित झाल्याचे (इन्फार्क्ट) दिसून आले. त्यामुळे रुग्णाला जाणवणाऱ्या स्मरणशक्तीच्या समस्येचे कारण स्पष्ट झाले.

डॉ. गोयल म्हणाल्या, "स्मरणशक्ती अचानक कमी होणे हे नेहमीच तणावाशी किंवा मानसिक कारणांशी संबंधित असते असे समजू नये, विशेषतः जेव्हा हा बदल अचानक घडतो. या प्रकरणात शरीरात अशक्तपणा किंवा बोलण्यात अडचण नसल्यामुळे स्ट्रोकची शक्यता सहज लक्षात आली नसती. मात्र, लक्षणे अचानक सुरू होणे हे एक महत्त्वाचे धोक्याचे संकेत होते. एमआरआय तपासणीमुळे थॅलेमसच्या पुढील भागात रक्तपुरवठा खंडित झाल्याचे निदान झाले आणि रुग्णाच्या स्मरणशक्तीतील बिघाडाचे कारण स्पष्ट झाले."

या प्रकरणातून स्ट्रोकमध्ये नेहमीच शरीरात अशक्तपणा जाणवतो असे नाही, हे अधोरेखित होते, असे यात म्हटले आहे. मेंदूच्या कोणत्या भागावर परिणाम झाला आहे, त्यानुसार स्ट्रोकची लक्षणे वेगवेगळी असू शकतात. अचानक स्मरणशक्ती कमी होणे, दृष्टीत बदल होणे, वर्तनात किंवा व्यक्तिमत्त्वात बदल जाणवणे, बोलण्यात किंवा भाषा समजून घेण्यात अडचण येणे, चक्कर येणे, शरीराचा तोल जाणे किंवा अचानक बधिरपणा आणि संवेदनांमध्ये बदल होणे, अशी लक्षणेही स्ट्रोकमध्ये दिसू शकतात.

न्यूरोलॉजिकल लक्षणे अचानक सुरू होणे हा महत्त्वाचा धोक्याचा संकेत आहे आणि त्याकडे दुर्लक्ष करू नये, असे यात सांगितले आहे. लक्षणे नेहमीसारखी नसली किंवा स्ट्रोकची सर्वसामान्य लक्षणे दिसत नसली, तरी वेळेत वैद्यकीय तपासणी आणि मेंदूचे योग्य इमेजिंग केल्यास स्ट्रोकचे निदान होण्यास मदत मिळू शकते.

डॉ. गोयल पुढे म्हणाल्या, "स्ट्रोकच्या उपचारांमध्ये प्रत्येक मिनिट महत्त्वाचे असते. स्मरणशक्ती, दृष्टी, बोलणे, वर्तन, शरीराचा तोल किंवा संवेदनांमध्ये अचानक आणि कोणतेही स्पष्ट कारण नसताना बदल झाल्यास तातडीने वैद्यकीय तपासणी करून घेणे आवश्यक आहे. स्ट्रोकची ही कमी परिचित लक्षणे ओळखल्यास रुग्णांना वेळेत योग्य न्यूरोलॉजिकल उपचार मिळण्यास मदत होऊ शकते."