500 कोटींच्या कथित क्लिपचा तपास मुंबई पोलिसांच्या SIT कडे, बलकवडे प्रमुख; जरांगेंचे प्रश्न

500 कोटी रुपयांचा उल्लेख असलेल्या एका कथित ऑडिओ क्लिपमुळे महाराष्ट्राच्या राजकारणात सध्या मोठा वाद पेटला आहे. मराठा आरक्षणासाठी लढणारे मनोज जरांगे पाटील यांनी ही क्लिप लोकांसमोर आणली आणि गंभीर आरोप केले. त्यानंतर सत्ताधारी महायुतीतले भाजप आणि शिवसेनेचे नेतेही एकमेकांवर बोट दाखवू लागले आहेत. आता या सगळ्याची चौकशी मुंबई पोलिसांच्या विशेष तपास पथकाकडे, म्हणजेच SIT कडे, गेली आहे.

जरांगे पाटील यांनी 22 ऑक्टोबरला पत्रकार परिषद घेऊन ही क्लिप सार्वजनिक केली. काही लोकांमध्ये झालेल्या बोलण्याचा तो भाग असल्याचे सांगितले जाते. त्यात खासदार श्रीकांत शिंदे यांच्या मार्फत जरांगे यांना 500 कोटी रुपये दिल्याचा उल्लेख आहे, असे म्हटले जाते. श्रीकांत शिंदे हे उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांचे चिरंजीव आहेत. मराठा आंदोलनाची धार बोथट करण्यासाठी काय करायचे, याची चर्चाही त्या बोलण्यात आहे, असा दावा केला जातोय. जरांगे यांच्या म्हणण्याप्रमाणे, ही क्लिप म्हणजे त्यांच्या आणि पूर्ण मराठा समाजाच्या विरोधात शिजलेल्या कटाचा पुरावा आहे.

मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी चौकशी नीट आणि कोणतीही बाजू न घेता व्हावी म्हणून मुंबईच्या पोलीस आयुक्तांना SIT नेमायला सांगितले. त्यानुसार 26 ऑक्टोबरला मुंबई पोलिसांनी तीन अधिकाऱ्यांचे पथक जाहीर केले. अप्पर पोलीस आयुक्त शैलेश बलकवडे या पथकाचे प्रमुख आहेत. पोलीस उपायुक्त विजयकांत सागर आणि पोलीस उपायुक्त बजरंग बनसोडे हे दोघे त्यांच्यासोबत सदस्य म्हणून काम करतील.

पथकाकडे कामाची यादी मोठी आहे. क्लिपची फॉरेन्सिक तपासणी, तांत्रिक तपास, त्यातले आवाज नेमके कोणाचे आहेत याची खातरजमा आणि कथित पैशांच्या व्यवहाराबाबत काय सत्य आहे, हे शोधणे, ही मुख्य कामे आहेत. गरज वाटली तर आणखी अधिकारी घेण्याची मुभा पथकाला आहे आणि तपासाचा अहवाल वरिष्ठांना द्यायची जबाबदारीही त्यांच्यावर आहे. आवाज कोणाचे, व्यवहाराचा काही पुरावा आहे का आणि क्लिप खरी की कृत्रिम बुद्धिमत्तेने (AI) बनवलेली, या कोणत्याच प्रश्नाचे उत्तर अजून मिळालेले नाही. म्हणूनच या तपासाकडे सगळ्यांचे डोळे लागले आहेत.

SIT नेमल्यावर जरांगे पाटील यांनी सरकारला थेट सुनावले. नुसते पथक बनवून औपचारिकता उरकू नका, प्रकरणाच्या मुळाशी जा आणि सत्य बाहेर काढा, असे ते म्हणाले. त्यांनी असेही म्हटले की 'छक्के-पंजे खेळू नका'. क्लिप AI ने बनवलेली नाही, ती खरी आहे, असा दावा त्यांनी पुन्हा केला. क्लिपमध्ये बोलणारे कोण, त्यांच्या मागे कोणाचा पाठिंबा आहे आणि हे बोलणे कोणी रेकॉर्ड करून बाहेर आणले, याचाही शोध घ्यावा, अशी त्यांची मागणी आहे. चौकशी कोणाच्याही दबावाशिवाय आणि उघडपणे व्हावी, असे त्यांचे म्हणणे आहे. मात्र क्लिप खरी असल्याचे अजून कोणत्याही अधिकृत तपासात सिद्ध झालेले नाही.

बलकवडे यांच्या निष्पक्षपणावरही जरांगे यांनी प्रश्न उभे केले. बलकवडे आधी जालना जिल्ह्याचे पोलीस अधीक्षक होते, याची आठवण करून देत, त्यांचे फडणवीस यांच्याशी जवळचे संबंध आहेत, असा दावा त्यांनी केला. तपासावर कोणताही राजकीय प्रभाव नको, असे ते म्हणतात. हे आरोप आणि शंका जरांगे यांच्या आहेत. तपास अधिकाऱ्यांच्या निष्पक्षपणाबद्दल अजून कोणताही निष्कर्ष निघालेला नाही.

प्रकरण फक्त पैशांच्या कथित व्यवहारापुरते मर्यादित न ठेवता त्यामागचा राजकीय हेतूही तपासावा, अशी त्यांची आणखी एक मागणी आहे. एकनाथ शिंदे यांची राजकीय कारकीर्द संपवण्यासाठी ही क्लिप वापरली गेली का, असा सवाल त्यांनी केला. फडणवीस आणि शिंदे यांच्यात कथित मतभेद किंवा तणाव आहे, त्याचा या प्रकरणाशी काही संबंध आहे का, हेही बघावे, असे ते म्हणाले. तपासातून सत्य समोर आले नाही तर मुख्यमंत्र्यांच्या भूमिकेबद्दलही लोकांच्या मनात शंका येईल, म्हणून फडणवीस यांनी निष्पक्ष चौकशी करून आपली भूमिका स्पष्ट करावी, असे आवाहन जरांगे यांनी केले आहे.

दुसरीकडे एकनाथ शिंदे आणि खासदार श्रीकांत शिंदे या दोघांनीही कथित पैशांच्या व्यवहाराशी आपला काहीही संबंध नाही, असे सांगून आरोप फेटाळले आहेत. क्लिप खरी आहे का आणि त्यात सांगितलेल्या व्यवहाराच्या मागे नेमके काय आहे, याची चौकशी व्हावी, अशी मागणी शिवसेनेच्या नेत्यांनीही केली आहे.

या वादात शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाचे खासदार संजय राऊत यांनीही उडी घेतली आहे. त्यांनी केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांना पत्र लिहून या कथित 500 कोटींच्या व्यवहाराची चौकशी अंमलबजावणी संचालनालयाने, म्हणजे ईडीने, किंवा एखाद्या दुसऱ्या केंद्रीय यंत्रणेने करावी, अशी मागणी केली आहे.

भाजपने मात्र वेगळीच बाजू मांडली आहे. ही क्लिप AI च्या मदतीने बनवलेली आहे, असा दावा भाजपने केला आहे. काही इतर राजकीय नेत्यांनीही क्लिप बनावट किंवा AI ने तयार केलेली असण्याची शक्यता बोलून दाखवली आहे. शिवाय संजय राऊत यांचीही कसून चौकशी झाली पाहिजे, अशी मागणी भाजपने केली आहे.

थोडक्यात, क्लिप खरी की खोटी, आवाज कोणाचे आणि पैशांचा उल्लेख कितपत खरा, हे सगळे आता SIT च्या तपासावर अवलंबून आहे. तोपर्यंत आरोप, नकार आणि मागण्यांची मालिका सुरूच राहणार, असे दिसते.