दिनविशेष २३ सप्टेंबर: सांकेतिक भाषा दिनासह इतिहासातील ठळक घटना, जन्म आणि निधन

दरवर्षी २३ सप्टेंबर हा दिवस जगभरात आंतरराष्ट्रीय सांकेतिक भाषा दिन म्हणून पाळला जातो. सांकेतिक भाषा वापरणाऱ्या व्यक्तींना नीट समजून घेणे, त्यांना समाजात इतरांप्रमाणेच समान अधिकार मिळावेत यासाठी प्रयत्न करणे आणि सांकेतिक भाषेचे जागतिक पातळीवर महत्त्व अधोरेखित करणे, हा या दिवसामागचा उद्देश आहे. संयुक्त राष्ट्र संघाने या दिवसाची घोषणा केली होती आणि २०१८ सालापासून हा दिवस जगभर साजरा केला जात आहे.

बहिरे आणि कर्णबधिर लोकांसाठी सांकेतिक भाषा हे संवादाचे एक महत्त्वाचे साधन आहे. मात्र ती केवळ बोलण्याचे किंवा संवादाचे माध्यम नाही, तर सांस्कृतिक ओळख आणि हक्कांचे प्रतीकही आहे. या दिवशी विविध कार्यक्रम आणि उपक्रम आयोजित करून सांकेतिक भाषेचा प्रसार करणे आणि तिच्याबद्दल जागरूकता निर्माण करणे हे उद्दिष्ट ठेवले जाते. यामुळे समाजात सर्वांना सामावून घेण्याची भावना बळकट होते आणि प्रत्येकाला आपल्या हक्कांची जाणीव करून दिली जाते.

आजच्याच दिवशी, म्हणजे २३ सप्टेंबर रोजी, देशाच्या आणि जगाच्या इतिहासात अनेक महत्त्वाच्या घटना घडल्या आहेत. १८०३ साली दुसऱ्या अँग्लो-मराठा युद्धात ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी आणि भारतातील मराठा साम्राज्य यांच्यात अष्टीची लढाई झाली. १८४६ मध्ये अर्बेन ले व्हेरिअर याने नेपच्यून ग्रहाचा शोध लावला, जो गणितीय गणनेद्वारे शोधला गेलेला पहिला ग्रह ठरला. १८८४ साली महात्मा फुले यांचे सहकारी राव बहादूर नारायण लोखंडे यांनी गिरणी कामगारांची बॉम्बे मिल हँड्स असोसिएशन ही संघटना स्थापन केली. १९०५ मध्ये आधी एकत्र असलेले नॉर्वे आणि स्वीडन कार्लस्टॅडच्या करारानुसार वेगळे झाले. १९०८ साली कॅनडात अल्बर्टा विद्यापीठाची स्थापना झाली. १९३२ मध्ये हेजाझ आणि नेजद या राज्याला सौदी अरेबियाचे राज्य असे नाव देण्यात आले. १९८३ साली सेंट किट्स आणि नेव्हिस हे संयुक्त राष्ट्रांचे सदस्य बनले, तर २००२ साली मोझिला फायरफॉक्स या ब्राऊझरची पहिली आवृत्ती प्रसिद्ध झाली.

याच दिवशी जन्मलेल्या मान्यवरांमध्ये मंगोल सम्राट कुबलाई खान (जन्म १२१५, मृत्यू १८ फेब्रुवारी १२९४), जपानी सम्राट कोकाकु (जन्म १७७१), बॉश कंपनीचे संस्थापक रॉबर्ट बॉश (जन्म १८६१, मृत्यू १२ मार्च १९४२), समाजवादी नेते व स्वातंत्र्यसैनिक युसूफ मेहेर अली (जन्म १९०३, मृत्यू २ जुलै १९५०), हिंदी साहित्यिक रामधारी सिंह दिनकर (जन्म १९०८, मृत्यू २४ एप्रिल १९७४), पुणे विद्यापीठाचे कुलगुरू व शिक्षणतज्ज्ञ देवदत्त दाभोळकर (जन्म १९१९, मृत्यू १७ डिसेंबर २०१०), नाट्यलेखक व अभिनेते भालबा केळकर (जन्म १९२०, मृत्यू ६ नोव्हेंबर १९८७), अभिनेते प्रेम चोप्रा (जन्म १९३५), अभिनेत्री तनुजा (जन्म १९४३), समाजशास्त्रज्ञ डॉ. अभय बंग (जन्म १९५०), क्रिकेटपटू अंशुमान गायकवाड (जन्म १९५२) आणि अभिनेत्री अलका कुबल (जन्म १९६५) यांचा समावेश आहे.

तसेच याच दिवशी मराठ्यांचा इतिहास लिहिणारे ब्रिटिश अधिकारी ग्रँट डफ (मृत्यू १८५८), फ्रेंच लेखक व इतिहासकार प्रॉस्पर मेरिमी (मृत्यू १८७०), जर्मन रसायनशास्त्रज्ञ फ्रेडरिक वोहलर (मृत्यू १८८२), आधुनिक मानसशास्त्राचे जनक सिग्मंड फ्रॉईड (मृत्यू १९३९), नाटककार भार्गवराम विठ्ठल वरेरकर (मृत्यू १९६४), अणुऊर्जा आयोगाचे चौथे अध्यक्ष व शास्त्रज्ञ डॉ. राजा रामण्णा (मृत्यू २००४) आणि भारतीय संन्यासी व तत्त्वज्ञ दयानंद सरस्वती (मृत्यू २०१५) यांचे निधन झाले होते.