सिम-बाइंडिंगमुळे व्हॉट्सॲप वापरकर्ते आणि लहान व्यवसायांची अडचण वाढण्याची भीती, सर्वेक्षणात चिंता

दूरसंचार विभागाने (डीओटी) दिलेल्या सिम-बाइंडिंग निर्देशामुळे व्हॉट्सॲपसारखे मेसेजिंग ॲप वापरणाऱ्या ग्राहकांची गैरसोय होऊ शकते आणि लहान व मध्यम व्यवसायांचा खर्चही वाढू शकतो, अशी चिंता 'एशिया सेंटर'च्या एका सर्वेक्षणात व्यक्त करण्यात आली आहे. सायबर फसवणूक रोखण्यासाठी ही प्रणाली फारशी उपयोगी पडण्याची शक्यता कमी आहे, म्हणजेच तिची मदत मर्यादित राहील, असेही या अभ्यासात नमूद केले आहे.

आधी सिम-बाइंडिंग म्हणजे नेमके काय ते पाहू. मेसेजिंग ॲपच्या खात्याशी नोंदणी केलेल्या मोबाईल नंबरचे सिम कार्ड त्याच मोबाईल फोनमध्ये टाकून ते सक्रिय ठेवणे बंधनकारक असते. ॲप वापरणाऱ्या व्यक्तीचे त्या मोबाईल नंबरवर आणि सिम कार्डवर खरोखर नियंत्रण आहे, हे निश्चित करणे हा याचा उद्देश आहे.

'भारताच्या सिम-बाइंडिंग आदेशाचा पुनर्विचार: एक अनुभवजन्य मूल्यांकन' (रिथिकिंग इंडियाज सिम-बाइंडिंग मन्डेट: ॲन इम्पिरिकल असेसमेंट) या नावाचा हा अभ्यास आहे. त्यासाठी भारतातील १८ शहरांमधील २,०३३ ग्राहकांचे आणि १७ शहरांमधील ३५३ व्यवसायांचे सर्वेक्षण करण्यात आले.

नोव्हेंबर २०२५ मध्ये दूरसंचार विभागाने इंटरनेटवर चालणाऱ्या मेसेजिंग ॲप कंपन्यांना सांगितले होते की, वापरकर्त्यांची खाती त्यांच्या नोंदणीकृत सिम कार्डशी जोडलेली ठेवा. सुरुवातीच्या निर्देशात दर सहा तासांनी वेब ॲप सेशन्स आपोआप बंद करण्याची तरतूद होती. नंतर त्यात बदल करण्यात आला आणि जोखमीनुसार सेशन बंद करण्याची परवानगी देण्यात आली.

परदेश प्रवासात ही अट विशेष त्रासदायक ठरू शकते, असे सर्वेक्षणात दिसले. सर्वेक्षण केलेल्यांपैकी केवळ ३३ टक्के लोक भारतीय सिम कार्डवरील रोमिंग सुविधा वापरतात. उरलेले ६७.१ टक्के लोक परदेशात स्थानिक सिम कार्ड, फक्त वाय-फाय किंवा दुसरे सिम कार्ड वापरतात. अशा वेळी नोंदणीकृत भारतीय सिम कार्ड फोनमधून निष्क्रिय झाले किंवा काढून टाकले गेले आणि त्यामुळे मेसेजिंग सेवा चालेनाशी झाली, तर लोकांना अडचणी येऊ शकतात.

लॉग आउट आणि लॉग इन या दोन्ही बाबतीतही लोकांनी अडचण बोलून दाखवली. सर्वेक्षण केलेल्यांपैकी ९७.७ टक्के लोकांनी सांगितले की, दुसऱ्या डिव्हाइसवर ॲप वापरत असताना त्यातून आपोआप लॉग आउट होणे त्यांना अवघड जाईल. तसेच ९७ टक्के लोकांनी सांगितले की, प्रवासात भारतीय सिम कार्डने वारंवार लॉग इन करणे अवघड जाईल.

व्यवसायांवरही याचा परिणाम होऊ शकतो, असे अभ्यासात म्हटले आहे. सिम-बाइंडिंग नियमामुळे दुसऱ्या डिव्हाइसवर मेसेजिंग ॲप वापरण्यावर निर्बंध आले, तर व्यावसायिक कामकाज बाधित होऊ शकते. सर्वेक्षण केलेल्या व्यवसायांपैकी जवळपास ७८ टक्क्यांनी मान्य केले की, अशा निर्बंधांमुळे त्यांच्या कामकाजावर कमी-अधिक प्रमाणात परिणाम होईल.