जुन्या गाड्या आजही भारतातील शहरी प्रवासात का उपयोगी ठरतात

पुण्यातील एका हाउसिंग सोसायटीबाहेर उभी असलेली बारा वर्षांपूर्वीची हॅचबॅक आजही पहिल्याच प्रयत्नात सुरू होते, रोजची शाळेची फेरी सहज निभावते आणि तिचा विमाही तुलनेने स्वस्त पडतो. देशभरातील शहरांत ज्या गाड्या शोरूममधून कधीच बंद झाल्या आहेत, त्याच गाड्या रोजच्या शहरी प्रवासाचा मोठा भार उचलताना दिसतात.

बाजारात कोणती गाडी सर्वांना हवीहवीशी वाटते आणि खड्ड्यांच्या रस्त्यांवर, महागड्या इंधनाच्या खर्चातही कोणती गाडी खात्रीने चालत राहते, यातला फरक समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. घरचे बजेट आटोपशीर असताना पुढची खरेदी करायची असेल, तर हे विशेष महत्त्वाचे ठरते.

अनेक जुन्या भारतीय गाड्यांचे दीर्घायुष्य योगायोगाने आलेले नाही, ते त्यांच्या मूळ डिझाइनमध्येच आहे. या गाड्यांत साधी नॅचरली अॅस्पिरेटेड इंजिने असतात आणि सस्पेन्शन चाचणी ट्रॅकसाठी नव्हे, तर रोजच्या खऱ्या वापराचा मार मानवेल असे बनवलेले असते. इलेक्ट्रॉनिक कंट्रोल युनिट कमी असल्याने महागडे डिजिटल बिघाड होण्याची शक्यताही कमी राहते. विशेषतः खरेदीनंतर दहा वर्षांनी, कंपनीची वॉरंटी संपल्यावर हे जाणवते.

एका पिढीतल्या लोकप्रिय हॅचबॅकना चालवणारी छोट्या क्षमतेची पेट्रोल इंजिने पाहा. त्यांतल्या अनेकांत मजबूत टायमिंग चेन होती, कॉम्प्रेशन रेशो माफक होता आणि टर्बोचार्जर अजिबात नव्हता.

जुन्या Alto K10 चे व्हेरिएंट आणि फीचर्स पाहणाऱ्याच्या लगेच लक्षात येईल की बॉनेटखाली यांत्रिक गुंतागुंत किती कमी आहे. सेन्सर कमी, अॅक्च्युएटर कमी आणि 90,000 किलोमीटरला वॉर्निंग लाइट लावू शकणारे भागही कमी. ही साधेपणाची रचना केवळ खर्च वाचवण्यासाठी नव्हती, तर उदयोन्मुख बाजारांसाठी जाणीवपूर्वक केलेली अभियांत्रिकी निवड होती.

सुटे भाग सहज मिळणे हाही मोठा फायदा आहे. एखादी गाडी अनेक वर्षे प्रचंड संख्येने विकली गेली, की कंपनीची असेंब्ली लाइन बंद झाल्यानंतरही बाजारात क्लच प्लेट, बेअरिंग आणि सस्पेन्शन बुश तयार होत राहतात. पुरवठा साखळी खोल आणि स्पर्धात्मक असल्याने नेहमीची दुरुस्ती स्वस्तात होते.

खरा वाद चालवण्याच्या खर्चात आहे. दहा वर्षे जुन्या गाडीची घसारा-घट आधीच होऊन गेलेली असते, त्यामुळे मालकीचे गणित पूर्ण बदलते. किमतीतली सर्वात मोठी घट गाडीच्या पहिल्या तीन ते पाच वर्षांतच होते.

नंतर तीच गाडी घेणाऱ्याला त्या सुरुवातीच्या नुकसानाचा जवळपास काहीच फटका बसत नाही. आणखी तीन वर्षे वापरून विकली, तर दिलेली किंमत आणि परत मिळणारी रक्कम यांतला फरक अनेकदा आश्चर्यकारक रीतीने कमी असतो. ज्या चांगल्या सांभाळलेल्या मॉडेलांना पुनर्विक्रीची निष्ठावान बाजारपेठ आहे, त्यांच्यात हा घसाऱ्याचा खर्च कधी कधी नगण्य असतो.

विम्याचे हप्तेही याच घसाऱ्याच्या वळणावरून जातात. कॉम्प्रेहेन्सिव्ह कव्हरचा हप्ता Insured Declared Value (IDV) वर अवलंबून असतो आणि गाडीचे वय वाढते तसा तो सतत घटतो. जुन्या छोट्या गाड्यांचे वार्षिक हप्ते सहसा सर्वात खालच्या टोकाला असतात. दुरुस्तीचे अर्थकारण कॉम्प्रेहेन्सिव्ह पॉलिसीला परवडेनासे झाले, की अनेक जुने मालक शेवटी थर्ड-पार्टी कव्हरवर येतात.

यांत्रिक मूलभूत गोष्टींकडे दुर्लक्ष केले नाही, तर इंधनाची कार्यक्षमताही बहुतेक खरेदीदारांच्या अपेक्षेपेक्षा बरीच चांगली टिकते. वापरलेल्या Alto गाड्या आणि त्यांचा चालवण्याचा खर्च तपासणाऱ्यांना साधारणपणे असे दिसते, की नव्या, फीचर्सनी भरलेल्या गाडीच्या तुलनेत नेहमीच्या सर्व्हिसिंगचे बिल फक्त एक छोटासा भाग असते. स्थानिक स्वतंत्र गॅरेज मजुरीचे पैसे खूपच कमी घेतात आणि नेहमीच्या यांत्रिक कामाला सहसा खास डायग्नोस्टिक सॉफ्टवेअर लागत नाही.

पण जुन्या गाड्या कुठे अपुऱ्या पडतात, हेही मान्य करायला हवे. आजच्या नव्या मॉडेलांना जे कडक संरचनात्मक सुरक्षा निकष पाळावे लागतात, ते जुन्या गाड्या येण्याआधीचे आहेत. अपघातातील संरक्षण या बाबतीत चांगली देखभाल जुन्या रचनेची उणीव भरून काढू शकत नाही. हायवेवर नियमित लांबचा प्रवास करणाऱ्या कुटुंबांनी हा मुद्दा प्रामाणिकपणे तोलून पाहावा.

उत्सर्जन नियम ही आणखी एक कठोर मर्यादा आहे. काही मोठ्या शहरांनी पेट्रोल आणि डिझेल गाड्यांसाठी वयाची कडक मर्यादा घातली आहे. म्हणजे आज स्वस्तात घेतलेल्या गाडीचे त्या भागातील वापरण्याजोगे आयुष्य तिच्या किमतीवरून वाटते त्यापेक्षा कमी असू शकते. खरेदी पक्की करण्याआधी नोंदणीची तारीख आणि स्थानिक वाहतूक नियम तपासणे अत्यावश्यक आहे.

आराम आणि सोयीच्या बाबतीतही तडजोड करावी लागते. ऑटोमॅटिक क्लायमेट कंट्रोल, रिव्हर्स कॅमेरा आणि आधुनिक टचस्क्रीन इन्फोटेनमेंट दहा वर्षांपूर्वीच्या बजेट गाड्यांत क्वचितच स्टँडर्ड असायचे. काही गोष्टी नंतर बसवता येतात, पण बाहेरून बसवलेल्या गोष्टी पूर्णपणे गाडीचा भाग असल्यासारख्या वाटत नाहीत.

यांपैकी कोणताही मुद्दा जुन्या गाड्यांची बाजू पूर्ण मोडून काढत नाही, तो फक्त त्या कुठे सर्वात योग्य बसतात हे ठरवतो. शहरातील लहान प्रवास, गजबजलेल्या घरातील दुसरी गाडी, शिकाऊ चालकांना शिकवणे, किंवा रुबाबापेक्षा भरवशाच्या प्रवासाला प्राधान्य देणारे खरेदीदार, यांच्यासाठी चांगली सांभाळलेली जुनी हॅचबॅक आजही भारतीय रस्त्यांवरचा एक अत्यंत व्यावहारिक आणि आर्थिकदृष्ट्या शहाणा पर्याय आहे.