धाराशिवच्या कनगऱ्यात उसापासून मुरघास; चारा टंचाईवर पशुपालकांचा नवा उपाय

धाराशिव, दि. २८ ऑक्टोबर - दुष्काळाची चाहूल लागली की शेतकऱ्यांना स्वतःच्या पोटापाण्याबरोबरच मुक्या जनावरांच्या चाऱ्याची चिंता सतावू लागते. हिरवा चारा कमी पडू लागला की पशुधन कसे सांभाळायचे, हा पशुपालकांसमोरचा मोठा प्रश्न असतो. यावर मात करण्यासाठी धाराशिव तालुक्यातील कनगरा येथील प्रयोगशील पशुपालकांनी उसापासून मुरघास (शुगरकेन सायलेज) तयार करण्याचा नवा प्रयोग हाती घेतला आहे. उपलब्ध उसाचा शास्त्रीय पद्धतीने वापर करून तयार होणारा हा मुरघास संभाव्य चारा टंचाईच्या काळात पशुधनासाठी उपयुक्त पर्याय ठरण्याची शक्यता आहे.

जिल्ह्यातील संभाव्य चारा टंचाई लक्षात घेऊन पशुपालकांना पर्यायी चारा तयार करण्याचे तंत्रज्ञान मिळवून देण्यावर कृषी व पशुसंवर्धन विभागाकडून भर दिला जात आहे. त्यानुसार जिल्हा पशुसंवर्धन उपआयुक्त डॉ. दीपक मुळे आणि जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी सागर खटकाळे यांनी आज धाराशिव तालुक्यातील मौजे कनगरा येथील पशुपालकांच्या शेताला भेट दिली. या भेटीत त्यांनी उसापासून मुरघास तयार करण्याच्या प्रयोगाची प्रत्यक्ष पाहणी केली आणि संबंधित शेतकरी व पशुपालकांना मार्गदर्शन केले.

उसापासून शास्त्रीय पद्धतीने तयार केलेला मुरघास जनावरांसाठी पौष्टिक चाऱ्याचा पर्याय ठरू शकतो, असे जिल्हा पशुसंवर्धन उपआयुक्त डॉ. दीपक मुळे यांनी सांगितले. विशेषतः उन्हाळ्यात किंवा दुष्काळी परिस्थितीत हिरव्या चाऱ्याची कमतरता भासते, तेव्हा योग्य पद्धतीने तयार केलेला मुरघास पशुधनाच्या आहारात वापरता येतो, असेही ते म्हणाले.

मुरघासामुळे जनावरांचे पचन सुधारण्यास मदत होते आणि दुग्धोत्पादनात सातत्य राखण्यासाठीही तो उपयुक्त ठरू शकतो. मात्र उसामध्ये साखरेचे प्रमाण जास्त असल्यामुळे त्यापासून तयार केलेला मुरघास संतुलित आहाराचा भाग म्हणून आणि पशुवैद्यकीय तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनानुसारच जनावरांना द्यावा लागतो. चारा तयार करताना योग्य प्रक्रिया, साठवणूक आणि पौष्टिक संतुलन यांकडे लक्ष देणे किती महत्त्वाचे आहे, हेही या वेळी अधोरेखित करण्यात आले.

जिल्ह्यातील ऊस उत्पादक शेतकऱ्यांना योग्य तंत्रज्ञानाची जोड देऊन मुरघास तयार करण्यासाठी प्रोत्साहन दिले जात आहे. कृषी आणि पशुसंवर्धन विभागांच्या समन्वयातून चारा तयार करण्याचे आधुनिक तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचवण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.

जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी श्री. खटकाळे यांनी सांगितले की, कृषी विभागाच्या विविध योजना आणि कृषी यांत्रिकीकरणाच्या मदतीने चारा प्रक्रिया उद्योगांना चालना देण्यावर भर दिला जात आहे. उपलब्ध कृषी संसाधनांचा प्रभावी वापर करून शेतकऱ्यांना पशुधनासाठी चारा मिळावा, यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा अवलंब महत्त्वाचा आहे. ऊस उत्पादक शेतकरी योग्य प्रक्रिया तंत्रज्ञानाच्या मदतीने मुरघास तयार करण्याकडे वळले, तर चारा व्यवस्थापनासाठी आणखी एक पर्याय उपलब्ध होऊ शकतो, असेही ते म्हणाले.

कनगरा येथील पशुपालकांनी उपलब्ध उसाचा कमी खर्चात वापर करून सायलेज कल्चर आणि शास्त्रीय प्रक्रिया पद्धतीच्या साहाय्याने दर्जेदार मुरघास तयार करण्याचा प्रयोग केला आहे. प्रयोगाची प्रत्यक्ष पाहणी करताना पशुसंवर्धनचे डॉ. दीपक मुळे आणि कृषीचे सागर खटकाळे यांनी या पशुपालकांचे विशेष कौतुक केले.

दुष्काळी परिस्थितीत केवळ पारंपरिक चारा स्रोतांवर अवलंबून न राहता उपलब्ध साधनसामग्री वापरून पर्यायी चारा तयार करण्याचे प्रयोग करणे गरजेचे आहे. कनगरा येथील पशुपालकांनी त्या दिशेने पुढाकार घेतला असून अशा प्रयोगांतून इतर शेतकऱ्यांनाही मार्गदर्शन मिळू शकते, असे अधिकाऱ्यांनी या वेळी सांगितले.

जिल्ह्यातील अनेक शेतकरी शेतीबरोबरच दुग्धव्यवसाय आणि पशुपालनावर अवलंबून आहेत. पावसाच्या अनियमिततेमुळे चारा पिकांच्या उत्पादनावर परिणाम झाला, तर पशुधनाला वर्षभर पुरेसा चारा देणे आव्हानात्मक ठरते. अशा वेळी उपलब्ध चाऱ्याचे योग्य नियोजन, प्रक्रिया आणि साठवणूक यांना विशेष महत्त्व येते. उपलब्ध उसावर शास्त्रीय प्रक्रिया करून तयार केलेला मुरघास योग्य पद्धतीने साठवून ठेवता येतो, त्यामुळे हिरवा चारा कमी असलेल्या काळात पशुपालकांना पर्यायी चारा मिळण्यास मदत होऊ शकते. चारा प्रक्रिया तंत्रज्ञान वापरल्यास पशुधनाच्या आहाराचे अधिक प्रभावी नियोजनही करता येऊ शकते.

या पाहणी दौऱ्यात कृषी व पशुसंवर्धन विभागाचे अधिकारी, स्थानिक पशुवैद्यकीय अधिकारी श्रीमती वाघमारे, कृषी सहाय्यक तसेच परिसरातील शेतकरी व पशुपालक मोठ्या संख्येने उपस्थित होते. अधिकाऱ्यांनी उपस्थित पशुपालकांशी संवाद साधून उसापासून मुरघास तयार करण्याच्या प्रयोगाबद्दल मार्गदर्शन केले.

जिल्ह्यातील संभाव्य चारा टंचाईवर मात करण्यासाठी शेतकऱ्यांनी उपलब्ध चारा संसाधनांचा योग्य वापर करावा, तसेच उसापासून मुरघास तयार करण्याचे तंत्रज्ञान शास्त्रीय पद्धतीने आणि तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली वापरावे, असे आवाहन या वेळी करण्यात आले.

दुष्काळी संकटाच्या पार्श्वभूमीवर पशुधनासाठी चारा कसा मिळवायचा, ही चिंता शेतकऱ्यांना सतावत असताना कनगरा येथील पशुपालकांचा हा प्रयोग आशादायी ठरत आहे. उपलब्ध संसाधनांचा कल्पकतेने वापर, आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड आणि कृषी व पशुसंवर्धन विभागाचे मार्गदर्शन यांतून चारा टंचाईवर स्थानिक पातळीवर पर्याय शोधता येऊ शकतात, हे या उपक्रमातून दिसून आले आहे. कनगरा येथील हा प्रयोग जिल्ह्यातील इतर पशुपालकांसाठीही प्रेरणादायी ठरेल, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.