डीसीपी राहुल माकणीकर यांच्या लेखणीतून उलगडली 'एकांता'ची वेगळी बाजू

पोलीस अधिकारी म्हटलं की डोक्यात पहिली प्रतिमा येते ती शिस्तीची, कर्तव्यनिष्ठेची आणि कायदा राबवण्यातल्या कठोरतेची. पण या कठोर कामाच्या पलीकडेही एखाद्या अधिकाऱ्याच्या मनात संवेदनशीलता, शब्दांशी नातं आणि विचारांची खोली जिवंत असू शकते, हे नागपूर पोलीस दलातील डीसीपी राहुल माकणीकर यांनी दाखवून दिलं आहे.

नागपूर पोलीस दलात गुन्हे शाखेसह विविध ठिकाणी काम करताना माकणीकर यांनी आपल्या कामाची वेगळी छाप सोडली आहे. तपासातलं बारकाईनं पाहणं, सहकाऱ्यांना मार्गदर्शन करणं आणि जबाबदारी घेण्याची त्यांची पद्धत अनेकांना प्रेरणा देणारी ठरली आहे. पण गणवेश उतरवल्यावर त्यांच्यातला विचारी माणूस शांत बसत नाही, तो शब्द शोधतो आणि अनुभवांना साहित्याचं रूप देतो.

त्यांनी लिहिलेला 'एकांत = आत्मशोधाचा हमरस्ता' हा लेख त्यांच्या साहित्यिक मनाची चांगली झलक दाखवतो. 'एकांत' या शब्दाला त्यांनी फक्त एकटेपणाच्या चौकटीत बांधलेलं नाही, तर स्वतःशी बोलण्याची संधी आणि स्वतःच्या अस्तित्वाचा शोध घेण्याचा मार्ग असं त्याचं वर्णन केलं आहे. "गर्दीत चेहरे अनेक दिसतात, एकांतात मात्र स्वतःचा चेहरा दिसतो," असं ते लेखात लिहितात. आजच्या धावपळीत मोबाईल, सोशल मीडिया आणि कामाच्या ताणामुळे स्वतःशी बोलायला वेळच उरत नाही, अशा वेळी त्यांच्या लेखातला 'एकांत' गोंगाटातून पळून जाण्याचं साधन नसून स्वतःला समजून घेण्याची शांत जागा आहे, असं ते मांडतात.

गुन्ह्यांच्या तपासात माणसाच्या वागण्याचा अभ्यास करावा लागतो, कोणत्या परिस्थितीत एखादी व्यक्ती चुकीच्या वाटेवर जाते हे समजून घ्यावं लागतं. हाच अनुभव फक्त कायद्याच्या चौकटीतून नाही, तर माणूस म्हणून बघण्याची संवेदनशील नजर त्यांच्या लेखनात उतरते. "एकांत म्हणजे जगापासून दूर जाणे नाही, तर स्वतःच्या अधिक जवळ जाणे होय," असं ते लिहितात.

त्यांच्या लेखनात मौनातून जन्मणाऱ्या शब्दांचाही उल्लेख येतो. "शब्द जन्मतात मौनाच्या गर्भातून, रंग उमलतात रिकाम्या कॅनव्हासवर; आणि माणूस स्वतःला शोधतो स्वतःच्या शांत अंतरंगावर," अशा ओळी त्यांच्या संवेदनशीलतेची साक्ष देतात. एकांतात जुन्या आठवणी, अपूर्ण संवाद आणि चुका पुन्हा समोर येतात, पण जखमेकडे पाहिल्याशिवाय तिच्यावर औषध लावता येत नाही, असं ते नमूद करतात. त्यामुळे एकांत हा दुःखाचा प्रदेश नसून आत्मपरीक्षणाची आणि आत्मशुद्धीची संधी आहे, असा त्यांचा विचार आहे.

त्यांच्या लेखाचा शेवटही तितकाच विचार करायला लावणारा आहे: "एकांत म्हणजे हरवणे नाही, स्वतःला पुन्हा सापडणे होय. एकांत म्हणजे अंधार नाही, अंतर्मनातला दीप पेटवणे होय." डीसीपी हे त्यांचं पद असलं तरी संवेदनशील साहित्यिक आणि शब्दांशी मैत्री असलेला माणूस ही त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची खरी ओळख आहे, असं त्यांच्याकडे पाहताना जाणवतं.