अमेरिकेच्या मध्यावधी प्रचारात AI जाहिरातींवर सुमारे १,३०० कोटींचा खर्च, ८१% रिपब्लिकन्सच्या

अमेरिकेत २०२६ च्या मध्यावधी निवडणुकीचा प्रचार रंगात आला आहे आणि या प्रचारात कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा, म्हणजेच एआयचा वापर मोठ्या प्रमाणावर होत आहे. पूर्वी राजकीय पक्षांचे डिजिटल काम पोस्टर बनवणे, मजकूर लिहिणे आणि सोशल मीडिया पोस्ट सांभाळणे एवढ्यापुरते होते. आता एआय साधनांच्या मदतीने हुबेहूब दिसणारे डीपफेक व्हिडिओ, बनावट संवाद आणि दिशाभूल करणारे व्हिडिओ तयार करून मतदारांच्या मनावर ताबा मिळवण्याचा प्रयत्न होत आहे.

वेस्लेयन मीडिया प्रोजेक्टचे संशोधक आणि जाहिरात खर्चाचा हिशेब ठेवणारी संस्था ॲडइम्पॅक्ट (AdImpact) यांनी मिळून केलेल्या विश्लेषणात ही माहिती समोर आली. या निवडणुकीत आतापर्यंत एआयने तयार केलेल्या २२० हून अधिक खास राजकीय जाहिराती आल्या आहेत. त्या दूरदर्शन वाहिन्या, डिजिटल मंच आणि सोशल मीडियावर दाखवण्यासाठी १३७ दशलक्ष डॉलर्स खर्च झाले आहेत. भारतीय चलनात हा आकडा सुमारे १,२०० ते १,३०० कोटी रुपये होतो. एवढ्या मोठ्या खर्चामुळे राजकारणात एआयचा हस्तक्षेप वाढत असल्याबद्दल जगभरात तीव्र चिंता व्यक्त होत आहे.

आकडेवारीनुसार, या एआय जाहिरातींपैकी ८१% जाहिराती रिपब्लिकन पक्षाचे उमेदवार किंवा त्यांच्याशी जोडलेल्या राजकीय कृती समित्यांनी (PACs) बनवल्या आहेत. डेमोक्रॅटिक पक्ष आणि त्यांच्या समर्थक गटांचा वाटा फक्त १२% च्या आसपास आहे. विरोधकांना घेरण्यासाठी आणि आपला अजेंडा मतदारांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी रिपब्लिकन पक्षाने एआयला मुख्य शस्त्र केले आहे, असे यावरून दिसते.

राजकीय विश्लेषणानुसार, विरोधकांची प्रतिमा खराब करण्यासाठी आणि स्वतःच्या पक्षाचे धोरण आकर्षक करून सांगण्यासाठी एआयचा वापर होत आहे. एआयमुळे कुठल्याही नेत्याला अशा प्रसंगात किंवा अशा नेत्यांसोबत दाखवता येते, ज्यांचा प्रत्यक्षात कधी संबंधच आलेला नसतो. त्यामुळे मतदारांमध्ये गोंधळ निर्माण करणे आणि त्यांच्या मतावर परिणाम करणे सोपे झाले आहे.

न्यूयॉर्क आणि ओक्लाहोमा या राज्यांत याची दोन ठळक उदाहरणे नुकतीच दिसली. न्यूयॉर्कमध्ये रिपब्लिकन गव्हर्नर पदाचे उमेदवार ब्रूस ब्लेकमन यांच्या प्रचार मोहिमेने एआयने बनवलेला पूर्ण व्हिडिओ जारी केला. त्यात न्यूयॉर्कचे महापौर झोहरान ममदानी आणि गव्हर्नर कॅथी होचुल एका उद्यानात एकत्र फिरताना आणि बागकाम करताना दाखवले होते. त्या व्हिडिओतून 'पॉलिटिकल डिल्युजन पिल' (राजकीय भ्रमाची गोळी) नावाच्या एका काल्पनिक औषधाची जाहिरात केली जात होती.

या व्हिडिओत वाढती महागाई आणि गुन्हेगारी या गंभीर मुद्द्यांवरून गव्हर्नर आणि महापौर यांच्या धोरणांची टिंगल करण्यात आली होती. व्हिडिओ इतका खरा वाटत होता की सामान्य मतदाराला तो खरा वाटू शकत होता. सर्वात चिंतेची गोष्ट म्हणजे, ही जाहिरात एआयने बनवली आहे असा कोणताही डिस्क्लेमर किंवा खुलासा त्यात नव्हता.

ओक्लाहोमात असाच प्रकार घडला. तिथे एका रिपब्लिकन उमेदवाराच्या समर्थनातल्या टेलिव्हिजन जाहिरातीत त्याच्या विरोधकाला माजी डेमोक्रॅटिक राष्ट्राध्यक्ष हिलरी क्लिंटन यांना मिठी मारताना आणि त्यांचा हात धरताना दाखवले गेले. पार्श्वभूमीला "क्लिंटन प्रेमी, ट्रम्प द्वेषी" असा संदेश देऊन त्या उमेदवाराला ट्रम्पविरोधी ठरवण्याचा प्रयत्न झाला. ॲडइम्पॅक्टच्या अहवालानुसार, हा बनावट एआय व्हिडिओ टीव्हीवर दाखवण्यासाठी २,०००,००० डॉलर्सपेक्षा (सुमारे १.६ कोटी रुपये) जास्त खर्च झाला.

पारंपरिक पद्धतीने व्हिडिओ जाहिरात करायची तर कलाकार निवडणे, वेगवेगळ्या ठिकाणी चित्रीकरण आणि एडिटिंग यात लाखो डॉलर्स आणि अनेक आठवडे जात असत. एआय टूल्समुळे आता काही तासांत आणि नाममात्र खर्चात कोणताही काल्पनिक प्रसंग किंवा संवाद तयार करता येतो. राजकीय पक्ष आता वेगवेगळ्या भागांतील मतदारांसाठी, म्हणजे कुठे महागाई, कुठे गुन्हेगारी तर कुठे निर्वासितांचे प्रश्न, अशा वैयक्तिक पातळीवरच्या (Micro-targeting) एआय जाहिराती बनवत आहेत.

एआयमुळे प्रचार जलद आणि स्वस्त होत असला, तरी लोकशाही प्रक्रियेसमोर मोठे आव्हान उभे राहिले आहे. चुकीची माहिती, बनावट व्हिडिओ आणि संदर्भ तोडून मांडलेले तथ्य यामुळे काय खरे आणि काय खोटे हे मतदाराला ओळखणे अवघड झाले आहे. राजकीय जाहिरातींत पारदर्शकता आणणे आणि एआयने बनवलेल्या मजकुरावर कायदेशीर बंधने घालणे हे यापुढे अमेरिकेसह जगभरातील लोकशाही व्यवस्थांसमोरचे मुख्य आव्हान असेल.