१ ऑक्टोबर: वृद्धांचा आंतरराष्ट्रीय दिवस आणि या तारखेला घडलेल्या घटना

दरवर्षी १ ऑक्टोबर रोजी वृद्ध व्यक्तींचा आंतरराष्ट्रीय दिवस साजरा केला जातो. वृद्धांच्या हक्कांची जाणीव करून देणे आणि त्यांचे आरोग्य, सन्मान व अधिकार यांना प्रोत्साहन देणे हा या दिवसाचा उद्देश आहे.

वृद्ध व्यक्ती हा समाजाचा महत्त्वाचा भाग आहेत. आपल्या ज्ञानाने, अनुभवाने आणि योगदानाने त्यांनी आपली पिढी घडवली आहे.

या निमित्ताने वृद्धांच्या समस्या आणि गरजांकडे लक्ष वेधले जाते. त्यांना सन्मानाने जगता यावे, त्यांचे आरोग्य चांगले राहावे आणि त्यांना एकटेपणाचा सामना करावा लागू नये, यासाठी समाजाने जबाबदारी घेणे महत्त्वाचे आहे. त्यांच्या गरजा, स्वातंत्र्य आणि सामाजिक सहभाग वाढवण्याबाबत या दिवशी विचारमंथनही केले जाते.

१ ऑक्टोबरच्या तारखेला देशाच्या आणि जगाच्या इतिहासात अनेक घटना घडल्या आहेत. 1791 मध्ये फ्रेन्च संसदेचे पहिले अधिवेशन सुरू झाले. 1837 मध्ये भारतात पहिले पोस्ट ऑफिस सुरू झाले. 1880 मध्ये थॉमस एडिसनने इलेक्ट्रिक लाइट फॅक्टरी सुरू केली, तर 1891 मध्ये स्टॅनफोर्ड विद्यापीठाची स्थापना झाली.

1943 मध्ये दुसऱ्या महायुद्धात मित्र राष्ट्रांनी नेपल्स शहर ताब्यात घेतले. 1946 मध्ये युनायटेड किंगडममध्ये मेन्सा इंटरनॅशनलची स्थापना झाली. 1949 मध्ये संगीत नाट्य गायक आणि अभिनेते जयराम शिलेदार यांनी स्वतःची मराठी रंगभूमी नाट्य संस्था स्थापन केली. 1958 मध्ये एरोनॉटिक्ससाठी राष्ट्रीय सल्लागार समिती (NACA) चे नाव बदलून NASA करण्यात आले, आणि त्याच वर्षी भारतात दशमान (मेट्रिक) पद्धत वापरायला सुरुवात झाली. 1959 मध्ये भुवनेश प्रसाद सिन्हा यांनी भारताचे 6 वे सरन्यायाधीश म्हणून पदभार स्वीकारला. 1960 मध्ये नायजेरियाला युनायटेड किंगडमपासून स्वातंत्र्य मिळाले.

1961 मध्ये कॅनडाचे पहिले खाजगी टेलिव्हिजन नेटवर्क, CTV सुरू झाले. 1964 मध्ये जपानी शिंकनसेनने ("बुलेट ट्रेन") टोकियो ते ओसाका अशी हाय-स्पीड रेल्वे सेवा सुरू केली. 1969 मध्ये कॉनकॉर्ड विमान पहिल्यांदा ध्वनीच्या वेगापेक्षा जास्त वेगाने उडण्यात यशस्वी झाले. 1971 मध्ये अमेरिकेतील फ्लोरिडा येथे वॉल्ट डिस्ने वर्ल्ड सुरू झाले, तसेच रुग्णाचे निदान करण्यासाठी पहिले व्यावहारिक सीटी स्कॅनर वापरले गेले. 1982 मध्ये सोनीने पहिला कॉम्पॅक्ट डिस्क प्लेयर बाजारात आणला, 1992 मध्ये कार्टून नेटवर्क सुरू झाले. 2005 मध्ये इंडोनेशियाच्या बाली बेटावर झालेल्या बॉम्बस्फोटात 19 लोक ठार झाले.

याच तारखेला अनेक नामवंतांचा जन्म झाला. 1847 मध्ये थिऑसॉफिस्ट, सामाजिक कार्यकर्त्या आणि भारतीय स्वातंत्र्याच्या पुरस्कर्त्या ॲनी बेझंट यांचा जन्म झाला (मृत्यू : 20 सप्टेंबर 1933). 1881 मध्ये बोईंग विमान कंपनीचे संस्थापक विल्यम बोईंग (मृत्यू : 28 सप्टेंबर 1956), 1895 मध्ये पाकिस्तानचे पहिले पंतप्रधान लियाकत अली खान (मृत्यू : 16 ऑक्टोबर 1951) आणि 1906 मध्ये संगीतकार व गायक सचिन देव बर्मन (मृत्यू : 31 ऑक्टोबर 1975) यांचा जन्म झाला.

1919 मध्ये गीतकार, कवी, लेखक, पटकथाकार आणि अभिनेते गजानन दिगंबर माडगूळकर (मृत्यू : 14 डिसेंबर 1977) तसेच दादासाहेब फाळके पुरस्कार विजेते शायर, गीतकार आणि कवी मजरुह सुलतानपुरी (मृत्यू : 24 मे 2000) यांचा जन्म झाला. 1924 मध्ये नोबेल पारितोषिक विजेते अमेरिकेचे 39 वे राष्ट्राध्यक्ष जिमी कार्टर, 1930 मध्ये कर्नाटकचे 15 वे मुख्यमंत्री जयदेवप्पा हलप्पा पटेल (मृत्यू : 12 डिसेंबर 2000) आणि 1945 मध्ये भारताचे 14 वे राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांचा जन्म झाला.

१ ऑक्टोबर रोजी काही जणांचे निधनही झाले. 1868 मध्ये थायलंडचा राजा मोंगकुट (चौथा) यांचे निधन झाले (जन्म : 18 ऑक्टोबर 1804). 1931 मध्ये नाट्यछटाकार शंकर काशिनाथ गर्गे गेले (जन्म : 18 जानेवारी 1889). 1959 मध्ये इटलीचे पहिले अध्यक्ष इरिको डी निकोला यांचे निधन झाले (जन्म : 9 नोव्हेंबर 1877). 1997 मध्ये जगातील सर्वात बुटकी व्यक्ती (22.1") म्हणून नोंद असलेले गुल मोहम्मद यांचे निधन झाले.