पुण्यातील CIRT ६० व्या वर्षात; भोसरीत वाहनांच्या सायबर सुरक्षेची चाचणी प्रयोगशाळा सुरू

पुणे, ५ नोव्हेंबर २०२६: सेंट्रल इन्स्टिट्यूट ऑफ रोड ट्रान्सपोर्ट (CIRT), पुणे यांनी वाहन सुरक्षा, रस्ता सुरक्षा आणि ऑटोमोटिव्ह सायबरसुरक्षा यावर विशेष लक्ष ठेवून वर्षभर चालणारा राष्ट्रीय उपक्रमांचा कार्यक्रम जाहीर केला आहे. बुधवारी झालेल्या पत्रकारांशी संवादात संस्थेने भोसरी कॅम्पसमधील नव्याने उभारलेली ऑटोमोटिव्ह सायबरसुरक्षा पेनिट्रेशन टेस्टिंग प्रयोगशाळाही दाखवली.

CIRT ची स्थापना १९६७ मध्ये झाली. त्यामुळे संस्थेची ५९ वर्षे पूर्ण झाली असून सप्टेंबर २०२६ मध्ये ती ६० व्या वर्षात आली आहे. "Ensuring Safer and Secure Mobility" या संकल्पनेखाली सप्टेंबर २०२६ ते सप्टेंबर २०२७ या काळात विविध उपक्रम राबवले जाणार आहेत.

पत्रकार संवादाला CIRT चे संचालक डॉ. देवेंद्र सिंह, तांत्रिक सचिवालयप्रमुख शेखर ढोले, ऑटोमोटिव्ह सायबरसुरक्षा आणि मॅनेजमेंट डेव्हलपमेंट सेंटरचे प्रमुख फारुख मखदूम, सेफ्टी आणि होमोलोगेशन विभागप्रमुख डॉ. मंगेश पाठक, ऑटोमोटिव्ह टेस्टिंग विभागप्रमुख संजय साळुंखे आणि इतर वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित होते.

केंद्र सरकारचे रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालय (MoRTH) आणि असोसिएशन ऑफ स्टेट रोड ट्रान्सपोर्ट अंडरटेकिंग्ज (ASRTU) यांनी मिळून १९६७ मध्ये ही संस्था सुरू केली. देशभरातील राज्य परिवहन उपक्रमांसाठी चाचण्या आणि क्षमता उभारणीला मदत करणे, हे तिचे सुरुवातीचे काम होते. हीरक महोत्सवाचे औपचारिक उद्घाटन आणि महोत्सवाच्या लोगोचे अनावरण केंद्रीय रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्री नितीन गडकरी यांनी केले.

डॉ. देवेंद्र सिंह म्हणाले, "सहा दशके आमच्या प्रयोगशाळांमधून गेलेल्या प्रत्येक अधिक सुरक्षित वाहनामागे आणि घटकामागे CIRT उभी राहिली आहे. भारत कनेक्टेड, सॉफ्टवेअरवर चालणाऱ्या, इलेक्ट्रिक आणि स्वयंचलित वाहनांकडे जात असताना सुरक्षा आता वाहनाच्या डिजिटल यंत्रणांच्या सुरक्षेवरही अवलंबून आहे. आमचे हीरक महोत्सवी वर्ष हा वारसा जपण्यासाठी आणि भारतीय वाहतुकीच्या पुढच्या टप्प्याला लागणारी चाचणी, प्रमाणन आणि मनुष्यबळाची क्षमता उभी करण्यासाठी आहे."

गेल्या सहा दशकांत CIRT ने वाहन चाचणी, प्रमाणन आणि परिवहन क्षेत्रातील क्षमता उभारणीत अनेक कामे केली. देशातील पहिली टायर आणि व्हील रिम प्रयोगशाळा संस्थेने सुरू केली आणि १९९४ मध्ये MoRTH ने CMVR नियम १२४ अंतर्गत तिला मान्यता दिली. २००७ मध्ये संपूर्ण वाहनाच्या होमोलोगेशनसाठी CMVR नियम १२६ अंतर्गत ती चाचणी संस्था झाली आणि तिच्या प्रयोगशाळांना NABL मान्यता मिळाली. सुवर्ण महोत्सवी वर्षात, म्हणजे २०१७ मध्ये, CIRT ने देशातील पहिल्या रेट्रोफिट केलेल्या इलेक्ट्रिक बसचे प्रमाणन केले आणि ड्रायव्हर मूल्यमापन प्रणालीसाठी पहिले पेटंट मिळवले.

त्यानंतर २०१९ मध्ये GSR 870 अंतर्गत आयात वाहनांचे प्रमाणन करण्याचा अधिकार संस्थेला मिळाला. २०२३ मध्ये तिला भारत NCAP साठी कमांड आणि कंट्रोल सेंटर म्हणून नेमण्यात आले. २०२४ मध्ये व्हर्च्युअल सिम्युलेशन प्रयोगशाळा सुरू झाली आणि २०२५ मध्ये ऑटोमोटिव्ह सायबरसुरक्षा विभाग स्थापन झाला.

सध्या संस्थेच्या १० प्रयोगशाळांना ISO/IEC 17025 अंतर्गत NABL मान्यता आहे. २,००० हून अधिक कार्यक्रमांतून ८०,००० पेक्षा जास्त अधिकाऱ्यांना प्रशिक्षण देण्यात आले आहे. आर्थिक वर्ष २०२३-२४ ते २०२५-२६ या काळात CIRT ने भारत NCAP ची ३८ अधिकृत सुरक्षा रेटिंग्ज दिली. महाराष्ट्र, ओडिशा आणि गुजरातमध्ये ११५ पेक्षा जास्त ऑटोमेटेड ड्रायव्हिंग टेस्ट ट्रॅक उभारण्यात आले आहेत.

३.५ टनांपेक्षा जास्त एकूण वजनाच्या वाहनांसाठी ऑटोमोटिव्ह इंडस्ट्री स्टँडर्ड्स कमिटीचे (AISC) सचिवालय म्हणूनही CIRT काम करते. UNECE च्या रस्ते वाहतूक सुरक्षेवरील जागतिक मंचाच्या WP.1 साठी ती MoRTH चे सचिवालय आहे. तिला ब्यूरो ऑफ इंडियन स्टँडर्ड्स (BIS) आणि SIRO ची मान्यताही आहे. MoRTH च्या निधीतून चालणाऱ्या योजनांचे निरीक्षण, अंमलबजावणी आणि प्रकल्प व्यवस्थापन संस्था पाहते. ३१ इन्स्टिट्यूट्स ऑफ ड्रायव्हिंग ट्रेनिंग अँड रिसर्च, २२ रिजनल ड्रायव्हर ट्रेनिंग सेंटर्स, ८२ ड्रायव्हर ट्रेनिंग सेंटर्स आणि पाच ऑटोमेटेड फिटनेस टेस्टिंग स्टेशन्स यांच्या जाळ्याला या कामाचा आधार आहे.

इलेक्ट्रिक, डिझेल आणि CNG बसच्या खरेदीबाबत ती राज्य सरकारांना सल्लाही देते. तसेच राज्य परिवहन विभाग आणि केंद्रशासित प्रदेशांना AI आधारित ऑटोमेटेड ड्रायव्हिंग टेस्ट सिस्टीम राबवण्यासाठी प्रकल्प व्यवस्थापन सल्ला देते. ड्रायव्हरच्या मूल्यमापनात पारदर्शकता, वस्तुनिष्ठता आणि कार्यक्षमता वाढवणे हा या प्रणालीचा हेतू आहे.

आधुनिक वाहने इलेक्ट्रॉनिक कंट्रोल युनिट्स, टेलिमॅटिक्स प्रणाली आणि ओव्हर-द-एअर (OTA) सॉफ्टवेअर अपडेट्सवर अधिकाधिक अवलंबून राहत असल्याने सायबरसुरक्षा वाहन सुरक्षेचा महत्त्वाचा भाग झाली आहे. CIRT चा ऑटोमोटिव्ह सायबरसुरक्षा विभाग वाहन उत्पादक आणि घटक पुरवठादारांना चाचणी, मूल्यमापन आणि प्रमाणनाशी संबंधित सेवा देतो.

या सेवांमध्ये Certificates of Compliance देण्यासाठी Cyber Security Management Systems (CSMS) आणि Software Update Management Systems (SUMS) चे ऑडिट, तसेच AIS-189 आणि AIS-190 अंतर्गत वाहन टाइप अप्रूव्हल यांचा समावेश आहे. इलेक्ट्रॉनिक कंट्रोल युनिट्स, गेटवे, टेलिमॅटिक्स, इन्फोटेनमेंट प्रणाली आणि वाहनातील नेटवर्कची VAPT म्हणजे असुरक्षितता तपासणी आणि पेनिट्रेशन टेस्टिंगही हा विभाग करतो. OTA अपडेट्स, V2V आणि V2X संवाद प्रणाली आणि इलेक्ट्रिक वाहन चार्जिंग इंटरफेस यांची सुरक्षाही तपासली जाते. मॅनेजमेंट डेव्हलपमेंट सेंटरमार्फत OEM, घटक पुरवठादार, चाचणी संस्था आणि नियामकांसाठी विशेष प्रशिक्षण कार्यक्रमही होतात.

संस्थेचे सायबरसुरक्षा काम AIS-189, AIS-190, UN Regulations R155 आणि R156, ISO/SAE 21434 आणि ISO 24089 यांच्याशी सुसंगत आहे. CIRT च्या म्हणण्यानुसार, निःपक्षपातीपणाच्या धोरणानुसार सल्ला आणि प्रमाणन सेवा स्वतंत्र पथकांकडून हाताळल्या जातात.

CIRT चे ऑटोमोटिव्ह सायबरसुरक्षा आणि MDC प्रमुख फारुख मखदूम म्हणाले, "सायबरसुरक्षा ही आता वाहन सुरक्षेची अट आहे, वरचा जोड नाही. पुण्यात स्वतंत्र पेनिट्रेशन टेस्टिंग प्रयोगशाळा असल्याने भारतीय उत्पादक आणि पुरवठादार त्यांच्या वाहनांची सायबर क्षमता भारतीय आणि UN दोन्ही आवश्यकतांनुसार देशातच तपासू शकतात, तीही वाहने रस्त्यावर येण्यापूर्वी."

हीरक महोत्सवांतर्गत सप्टेंबर २०२६ ते सप्टेंबर २०२७ दरम्यान राष्ट्रीय पातळीवरील उपक्रम आणि ज्ञानवाटपाचे कार्यक्रम होणार आहेत. चाचणी, प्रमाणन आणि कौशल्य विकासातून सार्वजनिक वाहतुकीची सुरक्षा आणि संरक्षण यावर भर देणारा National Initiative for Safer, Secure and Sustainable Public Transport त्यात आहे. V2V आणि V2X तंत्रज्ञान, कनेक्टेड वाहने आणि संवाद सुरक्षा यावर वेबिनार आणि कार्यशाळाही होतील.

विद्यार्थी, शैक्षणिक संस्था आणि उद्योग व्यावसायिकांमध्ये जागरूकता आणि विशेष कौशल्ये वाढवण्यासाठी Automotive Cybersecurity Talent Development Ecosystem हा उपक्रम प्रस्तावित आहे. सायबरसुरक्षा, बस चाचणी आणि प्रमाणन, ई-रिक्षा आणि ई-कार्ट चाचणी, वाहन नोंदणी आणि फिटनेस, तसेच AI आधारित ऑटोमेटेड ड्रायव्हिंग टेस्ट या विषयांवर तांत्रिक कार्यशाळा आणि चर्चासत्रे होतील. संबंधित घटकांमध्ये जागरूकता वाढवण्यासाठी "Moving India Safely" ही रस्ता सुरक्षा मोहीमही CIRT सुरू करणार आहे.

सप्टेंबर २०२७ मध्ये Expo-cum-Conference आणि समारोप समारंभाने हीरक महोत्सवी कार्यक्रमाचा समारोप होईल. वाहन सुरक्षा आणि संरक्षण, ऑटोमोटिव्ह सायबरसुरक्षा आणि Cyber Resilience Act (CRA), V2V/V2X तंत्रज्ञान, Bharat NCAP 2.0, चाचणी आणि प्रमाणन आणि ADAS validation हे विषय त्यात अपेक्षित आहेत. वर्षभराचा हा कार्यक्रम सरकारी यंत्रणा, वाहन उद्योग, चाचणी संस्था आणि शैक्षणिक संस्था यांच्यातील सहकार्यासाठी व्यासपीठ ठरेल, असे CIRT ने सांगितले.

CIRT विषयी: MoRTH आणि ASRTU यांनी १९६७ मध्ये स्थापन केलेली ही संस्था पुण्यात आहे. CMVR नियम १२४ आणि १२६ अंतर्गत ती MoRTH ने अधिकृत केलेली चाचणी आणि प्रमाणन संस्था असून भारत NCAP साठी कमांड आणि कंट्रोल सेंटर आहे. वाहन चाचणी आणि प्रमाणन, प्रशिक्षण आणि क्षमता उभारणी, संशोधन आणि सल्ला ही तिची कामे आहेत. संस्थेच्या १० प्रयोगशाळांना NABL मान्यता आहे. CIRT त्रैमासिक Indian Journal of Transport Management आणि वार्षिक State Transport Undertakings: Profile & Performance प्रकाशित करते. संकेतस्थळ: www.cirtindia.com