पुण्यातील साहित्यिकांच्या मते दिवाळीचा आनंद इतरांपर्यंत पोहोचवण्यातच खरी गंमत

दिवाळी कशी साजरी करावी, याबद्दल पुण्यातील काही साहित्यिकांनी आपली मते मांडली आहेत. पणत्यांची रोषणाई, रांगोळी, फराळाचा सुगंध आणि नातेवाइकांच्या भेटीगाठी हे दिवाळीचे चित्र सगळ्यांच्या डोळ्यांसमोर येते. साहित्यिकांसाठी मात्र हा आनंद एवढ्यावरच थांबत नाही, त्याला साहित्य, संस्कृती आणि सामाजिक जाणिवेची जोड असते. दिवाळी अंकांचे वाचन, साहित्याचा फराळ, कुटुंबासोबतचा वेळ, गरजूंना मदत आणि बदलत्या काळातील सण साजरा करण्याच्या नव्या पद्धती, या सगळ्यांतून त्यांनी दिवाळीचा अर्थ सांगितला. दिवाळीचा खरा आनंद स्वतःपुरता न ठेवता इतरांपर्यंत पोहोचवण्यात आहे, असे त्यांचे म्हणणे आहे.

साहित्यिक चंद्रलेखा बेलसरे यांच्या मते दिवाळी हा साहित्यिकांसाठी फक्त दीपोत्सव नसतो, तर साहित्य महोत्सव असतो. दिवाळी अंकांची तयारी जून महिन्यापासून सुरू होते. दसऱ्यापर्यंत अंकांचे काम पूर्ण करून ते वाचकांपर्यंत पोहोचवण्याची धावपळ असते. कथा, कविता तसेच सामाजिक, राजकीय आणि शैक्षणिक विषयांनी भरलेले अंक वाचणे ही वाचकांसाठी पर्वणी असते. नातेवाईक आणि मित्रमंडळींना फराळासोबत दिवाळी अंकांचा साहित्य फराळ भेट देण्याची परंपरा त्या जपतात. गावाकडील शेतमजूर, गरजू कुटुंबे आणि त्यांच्या मुलांना कपडे, फराळ आणि खाऊ देऊन त्यांच्या चेहऱ्यावर आनंद फुलवण्याचा त्या प्रयत्न करतात. फटाक्यांवर पैसे खर्च करण्यापेक्षा तो गरजूंच्या मदतीसाठी वापरण्यात जास्त समाधान आहे, असे त्या सांगतात.

मिलिंद जोशी यांच्या मते संवादाची माध्यमे आणि सोशल मीडियाचा वापर वाढल्यामुळे प्रत्यक्ष भेटीगाठी कमी झाल्या आहेत. म्हणूनच सणाच्या निमित्ताने एकमेकांच्या घरी जाणे, गप्पा मारणे आणि आनंद वाटून घेणे, ही परंपरा पुन्हा जपण्याची गरज आहे. ते एका वर्षी दिवाळीत पर्यटनासाठी बाहेर जातात, तर दुसऱ्या वर्षी घरी राहून कुटुंबासोबत दिवाळी साजरी करतात. पर्यटनापेक्षा घरात फराळ बनवणे, सजावट करणे आणि सणाच्या तयारीत सहभागी होणे त्यांना जास्त आवडते. पुण्यात दिवाळी पहाट, दिवाळी दुपार आणि दिवाळी संध्याकाळ अशा सांस्कृतिक कार्यक्रमांच्या नव्या संकल्पना रुजत आहेत. बदलत्या काळातल्या या गोष्टी स्वीकारताना जुन्या परंपरांमधला आपलेपणा आणि प्रत्यक्ष भेटींची ऊब जपली पाहिजे, असा संदेश ते देतात.

साहित्यिक शैफाली वैद्य दिवाळीकडे माणुसकी आणि संवेदनशीलतेच्या नजरेतून पाहतात. नोकरी किंवा शिक्षणासाठी कुटुंबापासून दूर राहणाऱ्यांना दिवाळीत एकटेपणा जास्त जाणवतो. मुंबईत करिअरच्या सुरुवातीच्या काळात त्यांनी स्वतः एकटेपणाचा अनुभव घेतला, त्यामुळे अशा लोकांना सणाच्या आनंदात सामील करून घेण्याचे महत्त्व त्यांना पटते. एकटे राहणारे ज्येष्ठ, कामानिमित्त घरापासून दूर असलेले तरुण आणि सणासुदीतही काम करणारे कर्मचारी यांना वेळ, आपुलकी आणि एखादी छोटीशी भेट द्यावी, असे त्या सांगतात. महागड्या भेटवस्तूंपेक्षा एकमेकांसोबत घालवलेले क्षण जास्त मोलाचे आहेत. ज्येष्ठांच्या आठवणी ऐकणे, मुलांना पारंपरिक खेळ आणि पुस्तके देणे, स्थानिक कारागिरांच्या वस्तू भेट देणे, तसेच घरकाम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना बोनस आणि सुट्टी देणे, यातूनही दिवाळीचा आनंद वाढवता येतो.

या साहित्यिकांच्या वेगवेगळ्या विचारांतून दिवाळीचे अनेक अर्थ समोर येतात. कुणासाठी ती साहित्याची पर्वणी आहे, कुणासाठी नाती जोडण्याची संधी, तर कुणासाठी गरजूंच्या आयुष्यात आनंदाचा दिवा लावण्याचे निमित्त. या सर्व विचारांचा समान धागा मात्र एकच आहे: सण साजरा करताना माणुसकी, आपलेपणा आणि सामाजिक जबाबदारी जपणे.