दिवाळीसाठी साडीचे पर्याय: कांजीवरम, पैठणी, बांधणी, चंदेरी आणि कोटा डोरिया

सणासुदीला तयार व्हायचं म्हणजे पुन्हा एखादा भरतकाम केलेला सलवार सूट काढायचा, असं काही नाही. साडीसुद्धा तितकीच उठून दिसते. कापड किंवा विण योग्य निवडली तर घरचं जेवण, पूजा किंवा संध्याकाळचा कार्यक्रम, अशा कुठल्याही प्रसंगी ती नेसायला आरामदायी ठरते. त्यासाठी लग्नातल्या जड, भरपूर सजावटीच्या साड्यांपलीकडे पाहायचं आणि पारंपरिक कापडाचे हलके प्रकार शोधायचे, हा यातला मुद्दा आहे.

पारंपरिक आणि भरजरी लूकसाठी कांजीवरम आणि पैठणी हे पर्याय आहेत. कांजीवरम साड्या तमिळनाडूतील कांचीपुरम भागातल्या. रेशीम, वेगळ्या रंगाच्या काठ आणि जरीकाम ही त्यांची ओळख आहे. समारंभाच्या पेहरावाशी त्या पारंपरिकपणे जोडल्या जातात, त्यामुळे सणासाठी त्या ठसठशीत निवड ठरतात. नेहमीची कांजीवरम जड वाटत असेल, तर लहान काठ, कमी जरीची नक्षी किंवा हलका रेशमी पोत असलेल्या साध्या डिझाइन्स पाहाव्यात.

पैठणी ही महाराष्ट्रातील पैठण इथली नावाजलेली रेशमी विण आहे. स्थानिक वळणाचा वेगळा पर्याय म्हणून ती समोर येते. मोर, पोपट आणि कमळ ही नक्षी बहुतेक वेळा पदरावर विणलेली असते आणि त्यामुळे पैठणी लगेच ओळखू येते. नववधूसाठीची भरगच्च पैठणी न घेता साधा पोत आणि कमी सजवलेला पदर असलेली निवडावी.

रंग आणि आराम हवा असेल तर बांधणी उपयोगी पडते. गुजरात आणि राजस्थानशी खास जोडलेली ही बांधणी रंगाई करण्यापूर्वी कापडाचे लहान भाग बांधून वेगळी नक्षी तयार करण्याची परंपरा आहे. दिवसाच्या कार्यक्रमांसाठी सुती बांधणी साड्या विशेष उपयोगी आहेत, तर संध्याकाळच्या प्रसंगांसाठी रेशमी बांधणी चालू शकते. जड सजावटीची गरज न पडता त्यांचे रंग आणि नक्षी वेगळेपणा दाखवते.

नेसायला सोप्या साडीसाठी चंदेरी, कोटा डोरिया आणि कॉटन-सिल्क हे पर्याय आहेत. मध्य प्रदेशातील चंदेरी हलक्या, अनेकदा थोड्या पारदर्शक कापडासाठी आणि नाजूक नक्षीसाठी ओळखली जाते. राजस्थानची कोटा डोरिया तिच्या बारीक चौकडीसारख्या विणीमुळे हवेशीर असते आणि नेसायला सोपी जाते. जड रेशमाचं वजन नको पण थोडी चमक हवी, त्यांच्यासाठी कॉटन-सिल्क साड्या हा आणखी एक पर्याय आहे.

पुण्यात खरेदीची सुरुवात लक्ष्मी रोड आणि कुमठेकर रोड परिसरातून करता येईल. तिथे अनेक पारंपरिक साडी दुकानं एकाच भागात आहेत. एकाच फेरीत वेगवेगळ्या प्रांतांच्या विणी आणि सणासाठीच्या शैली तुलना करून पाहता येतात. हातमाग आणि रेशमाची अधिक निवडक रेंज हवी असेल तर जेएम रोड हा आणखी एक पर्याय आहे.

साडी घेण्यापूर्वी ती हातमागावर विणलेली आहे की पॉवरलूमवर, हे विचारावं, कापडाची रचना तपासावी आणि नेसून पाहावी. हलका काठ, सांभाळायला सोपा पदर आणि आरामदायी ब्लाउज यामुळे खूप फरक पडतो. एका सणासुदीच्या गणवेशाऐवजी दुसरा घ्यायचा नाही, तर आपली स्वतःची वाटेल अशी साडी शोधायची, हा यामागचा विचार आहे.