त्वचेवर लाली, सूज आणि वेदना वाढत असतील तर संसर्ग असू शकतो, वेळीच डॉक्टरांना दाखवा

त्वचा लाल होणे, सुजणे आणि दुखणे हे त्रास तसे नेहमी दिसणारे आहेत. बऱ्याचदा त्वचेची जळजळ, ॲलर्जी किंवा दाह यामुळे असे होते. पण ही लक्षणे अचानक सुरू झाली, खूप तीव्र झाली किंवा झपाट्याने पसरू लागली, तर ती त्वचेच्या संसर्गाची चिन्हे असू शकतात. अशा वेळी त्यांच्याकडे दुर्लक्ष करू नये. वेळेत उपचार झाले तर संसर्ग जास्त गंभीर होण्यापासून थांबवता येतो. याबद्दल मुंबईतील सैफी हॉस्पिटलचे सल्लागार त्वचाशास्त्रज्ञ डॉ. सौरभ शाह यांनी सविस्तर माहिती दिली आहे.

त्वचेच्या संसर्गाचा एक सामान्य प्रकार म्हणजे सेल्युलायटिस (Cellulitis). हा संसर्ग त्वचेवर आणि तिच्या खालच्या मऊ ऊतींवर परिणाम करतो. बाधित भाग गरम लागतो, त्यावर सूज येते आणि हात लावला की दुखते. त्वचेवरची लाली हळूहळू वाढत जाऊ शकते. काही वेळा सोबत ताप, थंडी वाजणे आणि हुडहुडी भरणे असाही त्रास होतो. ही लक्षणे दिसली तर लगेच डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा लागतो. उपचार केले नाहीत तर संसर्ग शरीरातील खोलवरच्या ऊतींपर्यंत जाऊ शकतो आणि काही प्रकरणांत रक्तातही पोहोचू शकतो.

दुसरा, जास्त गंभीर प्रकार म्हणजे नेक्रोटायझिंग सॉफ्ट टिश्यू इन्फेक्शन (Necrotising Soft Tissue Infection). हा संसर्ग दुर्मिळ आहे, पण जीवघेणा ठरू शकतो. तो वेगाने पसरतो आणि शरीरातील ऊतींना इजा करतो. सूज आणि वेदना झटपट वाढणे, त्वचेवर फोड येणे, त्या भागातील संवेदना कमी होणे, तसेच त्वचेचा रंग जांभळा, गडद किंवा काळा पडणे ही त्याची संभाव्य लक्षणे आहेत. कधी कधी त्वचेवर दिसणाऱ्या बदलांच्या मानाने वेदना खूपच जास्त असतात. असे काही दिसले तर रुग्णालयातील आपत्कालीन विभागात तातडीने जावे लागते. वेळेत उपचार मिळाले नाहीत तर हा संसर्ग जीवघेणा ठरू शकतो.

काही जणांना त्वचेच्या संसर्गाचा धोका जास्त असतो. मधुमेह असलेले, रोगप्रतिकारक शक्ती कमकुवत असलेले आणि शस्त्रक्रियेनंतर जखम भरून येत असलेले लोक यात येतात. प्रतिजैविकांचा (Antibiotics) वारंवार किंवा चुकीच्या पद्धतीने वापर केला, तर काही संसर्गांवर उपचार करणे अवघड होऊ शकते. याचा अर्थ अशा प्रत्येकाला संसर्ग होईलच असे नाही. पण कापलेली जखम, खरचटलेला भाग किंवा त्वचेवरची कोणतीही उघडी जखम यातून जीवाणू शरीरात शिरू शकतात. म्हणून जखम स्वच्छ ठेवणे आणि तिचे नीट संरक्षण करणे खूप महत्त्वाचे आहे.

त्वचेवरचा प्रत्येक लालसर किंवा दुखरा भाग संसर्गामुळेच असतो असे नाही. ॲलर्जिक रिॲक्शन, कॉन्टॅक्ट डर्मटायटिस (त्वचेशी संपर्क आल्याने होणारा दाह) आणि त्वचेच्या दाहाशी संबंधित इतर त्रासांतही अशीच लक्षणे दिसतात. मात्र प्रत्येकाचे उपचार वेगळे असू शकतात. म्हणून स्वतःच निदान करायला गेलात तर योग्य उपचार मिळायला उशीर होऊ शकतो.

त्वचारोगतज्ज्ञांचा सल्ला वेळेवर घेतला, तर त्वचेवरचे बदल संसर्गामुळे आहेत की दुसऱ्या कारणाने, हे ओळखायला मदत होते. लाली झपाट्याने पसरत असेल, वेदना तीव्र असतील किंवा त्वचेवर दिसणाऱ्या बदलांच्या मानाने असह्य वाटत असतील, आणि सोबत ताप, फोड, संवेदना कमी होणे किंवा त्वचेचा रंग गडद पडणे दिसत असेल, तर दुर्लक्ष करू नये. ही गंभीर धोक्याची चिन्हे असू शकतात आणि अशा वेळी तातडीने वैद्यकीय मदत घ्यावी. विशेषतः काही तासांतच लक्षणे वाढत असतील, तर उशीर करू नये.

वेळेत निदान आणि योग्य उपचार झाले तर गंभीर गुंतागुंत टाळता येते. त्वचेचे काही किरकोळ त्रास नीट काळजी घेतल्यास आपोआप बरे होतात. पण लाली, सूज आणि वेदना कधी गंभीर आजाराचा इशारा देतात, हे समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. योग्य वेळी वैद्यकीय मदत घेतली तर काही प्रकरणांत रुग्णाचा जीवही वाचू शकतो.