इंट्राडे ट्रेडमध्ये खिशात किती उरतो? ब्रोकरेज आणि शुल्कांचा हिशेब असा मांडा

इंट्राडे व्यवहार स्क्रीनवर फायद्याचा दिसतो, पण प्रत्यक्ष खात्यात येणारा नफा बराच कमी असू शकतो. या दोन्हीमधला फरक म्हणजे शुल्क. व्यवहार करण्यापूर्वीच हा फरक इंट्राडे कॅल्क्युलेटर दाखवतो, त्यामुळे ठरवलेली चाल खरंच कष्टाची आहे का, हे ट्रेडरला आधी समजते.

कॅल्क्युलेटरमध्ये काही माहिती भरावी लागते: खरेदीची किंमत, विक्रीची किंमत, प्रमाण (क्वांटिटी), सेगमेंट म्हणजे इक्विटी की F&O आणि व्यवहार इंट्राडे आहे की डिलिव्हरी, तसेच एक्सचेंज म्हणजे NSE की BSE. त्यानंतर तो प्रत्येक शुल्क वेगळे दाखवतो आणि ते वजा केल्यावर नफा किंवा तोटा किती राहतो ते सांगतो. हे काही सेकंदांत होते, म्हणून रोजच्या ट्रेडिंगमध्ये ते सहज बसते.

प्रत्येक इंट्राडे व्यवहारावर काही शुल्के लागतात. ब्रोकरेज म्हणजे ऑर्डर पूर्ण करण्याबद्दल ब्रोकर ठेवून घेतो ती रक्कम; काही ब्रोकर प्रत्येक ऑर्डरमागे ठरावीक रक्कम घेतात, तर काही व्यवहाराच्या मूल्याची टक्केवारी घेतात. सिक्युरिटीज ट्रान्झॅक्शन टॅक्स (STT) हा सरकारी कर आहे आणि त्याचा दर सेगमेंटनुसार बदलतो. इक्विटी इंट्राडेमध्ये तो फक्त विक्री करताना भरावा लागतो. एक्सचेंजचे व्यवहार शुल्क एक्सचेंजला मिळते आणि ते व्यवहाराच्या मूल्यावर मोजले जाते. SEBI चे उलाढाल शुल्क ही नियामक संस्थेसाठी उलाढालीवर घेतली जाणारी छोटी रक्कम आहे. GST 18% आहे आणि तो ब्रोकरेजवर तसेच एक्सचेंज व SEBI शुल्कांसारख्या व्यवहाराशी संबंधित शुल्कांवर लागतो. स्टॅम्प ड्युटी फक्त खरेदी करताना भरावी लागते. यातले एकही शुल्क एकट्याने मोठे वाटत नाही, पण सगळे मिळून एकूण नफ्यापैकी किती तुमच्या हातात येतो ते ठरवतात.

निव्वळ नफ्याचे सूत्र दोन पायऱ्यांचे आहे. एकूण नफा किंवा तोटा म्हणजे (विक्री किंमत वजा खरेदी किंमत) गुणिले प्रमाण. निव्वळ नफा किंवा तोटा म्हणजे एकूण नफा किंवा तोटा वजा एकूण खर्च.

उदाहरण म्हणून काल्पनिक आकडे घेऊ. एका ट्रेडरने 200 शेअर 250 रुपयांना घेतले आणि 253 रुपयांना विकले. एकूण नफा 3 गुणिले 200, म्हणजे 600 रुपये. खरेदी आणि विक्री मिळून एकूण शुल्क 100 रुपये धरले, तर निव्वळ नफा 500 रुपये राहतो आणि शुल्कांनी एकूण नफ्याचा सुमारे एक षष्ठांश भाग खाल्ला. स्वतःच्या व्यवहाराचा नेमका तपशील पाहायचा असेल, तर आपले आकडे Ventura च्या ब्रोकरेज कॅल्क्युलेटरमध्ये भरता येतात.

ब्रेक-इव्हन म्हणजे व्यवहाराचा खर्च निघण्यासाठी भाव किती हलावा लागतो हे सांगणारा बिंदू. वरच्याच उदाहरणात 200 शेअरवर 100 रुपये शुल्क पसरले, तर शेअरमागे 50 पैसे येतात. म्हणजे फक्त खर्च भरून काढण्यासाठीही भाव किमान 50 पैशांनी वाढावा लागतो आणि त्यापुढची वाढ नफा ठरते. शॉर्ट सेलच्या बाबतीत हाच नियम उलट दिशेने लागू होतो, म्हणजे भाव किमान तितका खाली यावा लागतो. इथेच लहान उद्दिष्टांना अडचण येते. या उदाहरणात शेअरमागे एक रुपयाची चाल अपेक्षित धरणाऱ्या ट्रेडरने त्यातला निम्मा भाग खर्चाला आधीच दिलेला असतो.

इंट्राडे रणनीतीसाठी हे महत्त्वाचे का, तेही पाहा. वारंवार केलेले व्यवहार खर्च वाढवतात, त्यामुळे अनेक छोट्या फायद्यांवर चालणारी रणनीती शुल्क मोजल्यावर आपली धार गमावू शकते. उद्दिष्ट अगदी जवळचे असेल तर स्लिपेज किंवा ऑर्डर पूर्ण न होणे यासाठी फारशी जागा उरत नाही. फ्लॅट फी ब्रोकरेजमध्ये प्रमाण जास्त असेल तर ठरावीक शुल्क जास्त शेअरवर विभागले जाते आणि शेअरमागील खर्च कमी होतो, पण धोक्यातली रक्कम वाढते. फ्लॅट फी आणि टक्केवारीवर आधारित ब्रोकरेज व्यवहाराचा आकार बदलला की वेगवेगळे वागतात, आणि प्रमाण व किंमत बदलल्यावर एकूण खर्च कसा बदलतो हे कॅल्क्युलेटरमुळे दिसते.

कॅल्क्युलेटर नीट वापरण्यासाठी काही गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात. आकडे व्यवहारानंतर नाही, तर आधी तपासा. निव्वळ निकाल कसा बदलतो हे पाहण्यासाठी बाहेर पडण्याच्या काही किमती तपासून पाहा. एकापेक्षा जास्त सेगमेंटमध्ये ट्रेड करत असाल तर तोच व्यवहार सेगमेंटनुसार किती खर्चिक ठरतो ते तुलना करून पाहा. जुने व्यवहार अधूनमधून तपासा, म्हणजे एकूण नफ्यापैकी किती शुल्कात गेला ते कळेल. शुल्क बदलू शकते, म्हणून जुन्या लेखातील किंवा नोंदीतील आकड्यांवर अवलंबून राहण्यापूर्वी सध्याचे दर पाहा.

सर्वसाधारण चुकाही आहेत: फक्त एकूण नफ्याकडे पाहणे, खरेदी आणि विक्री दोन्हीकडचे शुल्क न मोजता एकाच बाजूचे मोजणे, ब्रेक-इव्हन चालीपेक्षा लहान उद्दिष्ट ठेवणे आणि सर्व सेगमेंटमध्ये शुल्क सारखेच असते असे गृहीत धरणे.

चांगला इंट्राडे आराखडा खर्चापासून सुरू होतो. कॅल्क्युलेटर ढोबळ अंदाजाला स्पष्ट आकडा देतो, ब्रेक-इव्हन चाल दाखवतो आणि हा सेटअप भांडवल लावण्याच्या लायकीचा आहे का, हे ठरवायला मदत करतो. व्यवहारापूर्वी खर्च तपासणारे ट्रेडर अधिक निवडक, अधिक वास्तववादी असतात आणि दिवस संपताना त्यांना धक्का कमी बसतो.