हाडे ठिसूळ होण्याचा आजार लक्षणांविना वाढतो; वर्षभरात साडेतीन हजार तपासण्या

हाडे ठिसूळ होण्याचा आजार म्हणजे ऑस्टिओपोरोसिस. तो अनेकदा कोणतीही ठळक लक्षणे न दाखवता वाढत जातो. रुग्णाला आजाराची जाणीव होते, तोपर्यंत हाडाला फ्रॅक्चर झालेले असते. म्हणूनच फ्रॅक्चर होण्याची वाट न पाहता हाडांतील घनता तपासणे आणि वेळेत उपचार सुरू करणे महत्त्वाचे आहे, असे सांगितले जात आहे. आज जागतिक ऑस्टिओपोरोसिस दिन आहे आणि त्यानिमित्ताने हाडांच्या आरोग्याचा हा प्रश्न पुढे आला आहे.

सरकारी रुग्णालयातील उपलब्ध सुविधेत गेल्या वर्षभरात सुमारे साडेतीन हजार तपासण्या करण्यात आल्या. त्यात सुमारे ७० टक्के महिला आणि ३० टक्के पुरुष आहेत.

ऑस्टिओपोरोसिसमध्ये हाडांतील घनता कमी होते, त्यामुळे हाडे कमकुवत आणि ठिसूळ होतात. परिणामी किरकोळ पडले किंवा साधी हालचाल झाली, तरी फ्रॅक्चरचा धोका वाढतो. या आजाराचे निदान करण्यासाठी डेक्सा स्कॅनिंग मशीनने हाडांतील घनता तपासली जाते. मुंबईत केईएम आणि नायर या दोन पालिका रुग्णालयांत ही सुविधा आहे. खासगी रुग्णालयांत डेक्सा स्कॅनिंगसाठी साधारण चार ते पाच हजार रुपये खर्च येतो.

नायर रुग्णालयाच्या एंडोक्राइनोलॉजी विभागाचे प्रमुख डॉ. निखिल भागवत यांनी एका ५८ वर्षीय पुरुष रुग्णाच्या तपासणीचे उदाहरण दिले. डॉ. भागवत यांच्या म्हणण्यानुसार, या रुग्णाचा एक्स-रे जवळपास सामान्य दिसत होता आणि हाडांतील घनतेची तपासणीही फारशी खराब नव्हती. मात्र मणक्यांतील फ्रॅक्चर पाहण्यासाठी व्हर्टेब्रल फ्रॅक्चर असेसमेंट केल्यावर मणक्यात २५ ते ३० टक्के कॉम्प्रेशन फ्रॅक्चर आढळले. त्यानंतर औषधोपचार, व्यायाम आणि फिजिओथेरपी सुरू करण्यात आली. वर्षभराने केलेल्या स्कॅनमध्ये सुधारणा दिसली. त्यामुळे फक्त हाडांतील घनतेचा अहवाल पाहणे पुरेसे नाही, मणक्यांतील लपलेली फ्रॅक्चर्स तपासणेही महत्त्वाचे आहे, असे डॉ. भागवत यांनी सांगितले.

वाढते आयुर्मान आणि बदलती जीवनशैली यामुळे ऑस्टिओपोरोसिससारख्या असंसर्गजन्य आजारांकडे गांभीर्याने पाहण्याची गरज आहे. विशेषतः महिलांमध्ये रजोनिवृत्तीनंतर हाडांतील घनता कमी होण्याचा धोका वाढतो. तरीही लोकांमध्ये या आजाराबद्दल अजून पुरेशी जागरूकता नाही. अनेकदा डॉक्टरांनी तपासणी सुचवल्यानंतरच रुग्ण ती करून घेतात.

तज्ज्ञांच्या मते, रजोनिवृत्तीनंतरच्या महिला, हाडे ठिसूळ होण्याचा धोका असलेले पुरुष आणि ज्येष्ठ नागरिक यांनी डॉक्टरांच्या सल्ल्याने हाडांतील घनतेची तपासणी करून घ्यावी. निदान झाले तर रुग्णाच्या स्थितीनुसार औषधे, इंजेक्शन, व्यायाम आणि फिजिओथेरपीने उपचार करता येतात. वेळेत निदान आणि उपचार झाले, तर धोका कमी करायला मदत होते. कारण फ्रॅक्चर झाल्यावर हालचालींवर मर्यादा येऊन गंभीर परिणाम होऊ शकतो.

डॉ. निखिल भागवत, प्रमुख, एंडोक्राइनोलॉजी विभाग, नायर रुग्णालय, यांनी सांगितले की ऑस्टिओपोरोसिस हा अनेकदा लक्षणे न दाखवता वाढणारा आजार आहे. विशेषतः महिलांमध्ये रजोनिवृत्तीनंतर हाडे ठिसूळ होण्याचा धोका वाढतो, म्हणून वेळेत हाडांतील घनतेची तपासणी आवश्यक आहे. योग्य वेळी निदान आणि उपचार झाले, तर फ्रॅक्चरचा धोका कमी करून रुग्णाचे जीवनमान टिकवता येऊ शकते, असे त्यांचे म्हणणे आहे.