भंडाऱ्यात ग्रामीण तरुणांना खर्रा-सिगारेटचे व्यसन; १ लाख २ हजार ५५४ जणांची मुखकर्करोग तपासणी

भंडारा जिल्ह्यातल्या ग्रामीण भागात तरुण पोरं खर्रा, तंबाखू, सिगारेट आणि दारूच्या आहारी जात असल्याबद्दल चिंता व्यक्त होत आहे. मित्रांची संगत, बेरोजगारी आणि या गोष्टी सहज मिळणे, ही यामागची कारणे सांगितली जात आहेत. आधी हौस म्हणून किंवा फॅशन म्हणून सुरू झालेले सेवन पुढे सवयीत बदलते. काही ठिकाणी तर वडिलांच्या बरोबर मुलगाही खर्रा खात असल्याची उदाहरणे दिसतात.

या व्यसनाचा फटका फक्त तब्येतीलाच बसत नाही. कुटुंबाच्या आर्थिक परिस्थितीवरही त्याचा परिणाम होऊ शकतो. व्यसनामुळे घरखर्चावर किंवा कर्जबाजारीपणावर किती परिणाम झाला, याची जिल्हानिहाय आकडेवारी उपलब्ध नाही. तरीही या प्रश्नाचा अभ्यास होणे गरजेचे आहे.

तरुण व्यसनाकडे का वळतात, याची कारणेही सांगितली जात आहेत. मित्रांचा आग्रह, कुतूहल, बेरोजगारी आणि भविष्याची काळजी यामुळे काही जण या मार्गाला लागतात. तंबाखूजन्य पदार्थ सहज मिळणे हेही एक कारण आहे. म्हणूनच पानटपऱ्या आणि किरकोळ दुकानांतून अल्पवयीन मुलांना तंबाखूजन्य पदार्थ विकले जातात का, तसेच शाळेच्या परिसरातले नियम पाळले जातात का, याची नियमित तपासणी व्हावी, असे म्हटले जात आहे.

जिल्ह्यात व्यसनमुक्तीसाठी शासकीय पातळीवर प्रयत्न सुरू आहेत. मात्र ते ग्रामीण भागातील तरुणांपर्यंत प्रभावीपणे पोहोचण्याची गरज आहे. ग्रामपंचायत, शाळा, युवक मंडळे आणि आरोग्य विभाग यांनी मिळून जनजागृती, तपासणी आणि समुपदेशनावर भर द्यावा. व्यसनी व्यक्तीला उपचार आणि कुटुंबाचा आधार मिळणेही आवश्यक आहे.

जिल्हाधिकारी सावन कुमार यांच्या अध्यक्षतेखाली जिल्हास्तरीय नार्को को-ऑर्डिनेशन समितीची बैठक झाली. त्यात अमलीपदार्थ आणि तंबाखूविरोधी कारवाईचा आढावा घेण्यात आला. शाळा-कॉलेजच्या परिसरात तपासणीसाठी विशेष पथके तयार करून नियमित मोहीम राबवण्याचे नियोजन आहे.

आरोग्य विभागाकडून तंबाखू, खर्रा आणि इतर व्यसनांच्या दुष्परिणामांबद्दल नागरिकांत सतत जनजागृती केली जाते. शाळा-कॉलेजमध्ये विद्यार्थ्यांना व्यसनांमुळे शरीरावर होणारे परिणाम समजावून सांगितले जातात. आरोग्य शिबिरे, समुपदेशन आणि वेगवेगळ्या जनजागृतीच्या उपक्रमांतून लोकांना व्यसनांपासून दूर राहण्याचे आवाहन केले जाते. व्यसनमुक्त समाज घडवण्यासाठी आरोग्य विभागाबरोबरच शाळा, ग्रामपंचायती, पालक आणि नागरिकांनीही सक्रिय सहभाग घ्यावा, असे सांगण्यात आले.

तंबाखूविरोधी मोहिमेचे आकडे असे आहेत: ५० हजार ९०० नोंदी आणि ८०२ चालान झाले. तंबाखू सोडण्यासाठी १७५ जणांना मार्गदर्शन करण्यात आले, तर ७ हजार ६४९ नागरिकांचे समुपदेशन झाले. भंडारा केंद्रात ३७ हजार २४० नोंदी आणि ५२६ चालान नोंदवले गेले. जिल्ह्यात १ लाख २ हजार ५५४ नागरिकांची मुखकर्करोग तपासणी करण्यात आली.

तंबाखू आणि खर्रा खाल्ल्याने मुखकर्करोगासह हिरड्यांचे आजार आणि तोंडाच्या इतर समस्या उद्भवू शकतात. त्यामुळे तंबाखूचे सेवन टाळावे आणि काही लक्षणे जाणवली तर डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा, हे महत्त्वाचे आहे. जनजागृती, कारवाई, समुपदेशन आणि तपासणी यांना शाळा, ग्रामपंचायती, पालक आणि आरोग्य विभाग यांच्या एकत्रित सहभागाची जोड मिळाली, तर हे प्रयत्न अधिक प्रभावी ठरू शकतात.