सुपारी कंपन्यांच्या खात्यांत 250 ते 300 कोटींचा तोटा, डीआरआयची चौकशी वाढणार

नागपूर. सुपारी तस्करीच्या कथित नेटवर्कमध्ये फक्त कस्टम ड्यूटी वाचवण्याचा खेळ नव्हता, तर कंपन्यांच्या आर्थिक नोंदींमध्येही मोठ्या प्रमाणावर गडबड केली गेल्याची शक्यता व्यक्त होत आहे. डीआरआयच्या तपासाशी संबंधित सूत्रांच्या म्हणण्यानुसार, या नेटवर्कशी संबंधित काही कंपन्यांनी आपल्या व्यवसायात सुमारे 250 ते 300 कोटी रुपयांपर्यंतचा तोटा दाखवला आहे.

आता तपासातला मुख्य मुद्दा असा आहे की व्यवसायात एवढा मोठा तोटा झालाच कसा आणि या कंपन्यांचे खरे आर्थिक व्यवहार काय होते.

सूत्रांनुसार, या कथित फसवणुकीची पद्धतही तपासाच्या कक्षेत आहे. कागदपत्रांमध्ये सुपारी बांगलादेशातून जास्त किमतीला खरेदी केल्याचे दाखवले जात असे, तर भारतात तिची विक्री कथितरीत्या निम्म्या किमतीला दाखवली जात असे, असे सांगितले जाते. कागदावर खरेदी आणि विक्रीच्या किमतीत मोठा फरक असल्याने कंपनीला तोटा होत असल्याचे दिसत होते. याच पद्धतीमुळे कंपन्यांच्या आर्थिक नोंदींमध्ये मोठे नुकसान दिसते.

तपास यंत्रणांना संशय आहे की अशा प्रकारची गडबड खरा व्यवसाय आणि नफा लपवण्यासाठी तसेच आयकर विभागाची दिशाभूल करण्यासाठी केली जात असे. मात्र हे आरोप कागदपत्रांची तपासणी आणि संबंधित पक्षांचे जबाब यांच्या आधारेच सिद्ध होऊ शकतील.

कंपन्यांच्या खात्यांत दाखवलेल्या एवढ्या मोठ्या तोट्यामुळे तपासाला नवे वळण मिळाले आहे. कागदपत्रांमध्ये खरेदी आणि विक्रीच्या किमती जाणूनबुजून चुकीच्या दाखवल्या गेल्या असतील, तर हे प्रकरण फक्त आयात शुल्काच्या चोरीपुरते मर्यादित राहणार नाही. त्यात आयकरासंबंधीच्या अनियमितता आणि आर्थिक व्यवहारांचीही सखोल चौकशी करावी लागेल. सुपारीची खरी खरेदी किंमत किती होती, भारतात ती कोणत्या भावाने विकली गेली आणि कंपन्यांच्या खात्यांत तोटा कोणत्या आधारावर नोंदवला गेला, हे शोधणे डीआरआयसाठी आता महत्त्वाचे ठरेल.

सूत्रांनुसार, कोलकात्याचे दिनेश अग्रवाल हे या कथित नेटवर्कचे सूत्रधार असल्याचे सांगितले जात आहे. ते पकडले गेले आणि आर्थिक कागदपत्रांची सखोल तपासणी झाली, तर नेटवर्क कसे चालत होते आणि इतर व्यावसायिकांची भूमिका काय होती, यावर अधिक स्पष्टता येऊ शकते.

टिक्कू पंचमतिया यांच्या अटकेनंतर नागपूरच्या सुपारी बाजारात हालचाली वाढल्या आहेत. सूत्रांच्या म्हणण्यानुसार, या नेटवर्कशी कथितरीत्या जोडलेले काही व्यापारी संभाव्य कारवाईबद्दल चिंतेत आहेत. तरीही, एखाद्या व्यापाऱ्याचा सहभाग फक्त ओळखीपाळखी किंवा बाजारातल्या चर्चांवरून मानता येणार नाही.

या प्रकरणातला सर्वांत महत्त्वाचा प्रश्न असा आहे की इंडोनेशियातून बांगलादेश आणि पुढे भारतापर्यंत सुपारी पोहोचवण्याच्या संपूर्ण प्रक्रियेत कोणत्या कंपन्यांनी कोणती भूमिका बजावली. तसेच कथित बनावट कागदपत्रे, आयातीच्या नोंदी, बँक खाती आणि कंपन्यांचे आर्थिक तपशील यांचा आपसात काय संबंध आहे, हेही पाहावे लागेल. तपासात या कड्यांना पुष्टी मिळाली, तर हे प्रकरण कस्टम ड्यूटीच्या कथित चोरीपलीकडे जाऊन मोठ्या आर्थिक अनियमिततेचे रूप घेऊ शकते.

सध्या डीआरआयची कारवाई आणि तपासाचे निष्कर्ष यावर सगळ्यांचे लक्ष आहे. या प्रकरणात गुंतलेले नागपूरचे अनिस, टिंकू आणि सन्नी हाती लागल्यानंतर डीआरआय तपासाची व्याप्ती वाढवणार आहे.